Agroforestry

Agroforestry

 
Ook agroforestry is een landgebruik waarbij bomen in landbouw worden ingeschakeld: door bomen met landbouwgewassen of veeteelt te combineren kan wegens positieve interacties tussen beide, mits een goede aanpak en de nodige technische kennis, een hoger rendement behaald worden dan bij traditionele landbouw.

Agroforestry is een landgebruiksvorm op het kruispunt van landbouw en bosbouw. Bomen worden er op eenzelfde perceel gecombineerd met landbouwgewassen en/of veeteelt. Tussen de bomen en de landbouwgewassen in agroforestry-systemen vinden interacties plaats die een positief effect kunnen hebben op zowel economische als ecologische aspecten.

 

Waarom agroforestry?

 
De combinatie van landbouwgewassen (of veeteelt) met bomen zorgt voor heel wat voordelen. Dankzij de diepere doorworteling van de bomen benut de vegetatie in zijn geheel beter de nutriënten en het beschikbare licht. De landbouwgewassen krijgen minder snel last van droogte door een verminderde windwerking en ook het risico op wateroverlast daalt. De bomen bieden aan meer organismen en dus ook aan meer natuurlijke vijanden van plaaginsecten een habitat waardoor de kans op schade door plagen vermindert en de hoge kost van pesticiden wordt gereduceerd. Deze factoren zorgen in veel gevallen voor een hogere totale productie van de combinatie bomen-landbouwgewassen dan wanneer ze gescheiden worden geteeld.

Daarnaast bevorderen de bomen ook de bodemvruchtbaarheid: ze brengen via hun diepere wortels de nutriënten terug naar het oppervlak waar ze via bladstrooisel opnieuw beschikbaar worden voor de landbouwgewassen en niet uitspoelen naar het grondwater. Bladval en afstervende wortels en takken tillen ook het koolstofgehalte naar een hoger niveau wat een heel belangrijk voordeel is en zich vertaalt in een hogere productiecapaciteit. In Vlaamse context is dit een belangrijk aspect aangezien veel bodems lijden onder een te laag koolstofgehalte. In heuvelachtige gebieden zoals de Vlaamse Ardennen waar bodemerosie een pertinent probleem is, biedt agroforestry ook een oplossing: de kronen, wortels en bladval van de bomen beschermen de bodem immers beter tegen afspoeling.

Ook in kader van de klimaatopwarming speelt agroforestry een niet te verwaarlozen rol: de bomen en bodem leggen meer CO2 vast dan traditionele akkerbouwpercelen. Op sociaal-economisch vlak kunnen we stellen dat de landbouwer zich beter wapent tegen variërende prijzen door diversificatie van zijn inkomen. Naast de opbrengst van de landbouwgewassen kan hij nu ook immers, zelfs letterlijk, “de vruchten plukken” van zijn bomen. De bomen produceren namelijk vruchten, houtige biomassa en bij de eindkap na goed beheer mogelijks zelfs zaag- of fineerhout van hoge kwaliteit. Agroforestry-systemen bieden ook meer dieren opnieuw nestgelegenheid en voedsel in het landbouwlandschap. Ten slotte hebben dergelijke systemen ook naar landschapsuitzicht toe heel wat te bieden.

Meer uitleg over de definitie, de werking en de positieve effecten van agroforestry vind je hier.

Agroforestry: (op)nieuw in Vlaanderen?

 
In het verleden waren bomen veel meer verstrengeld met het landbouwlandschap en vervulden ze daar ook allerlei functies. Door de modernisering nam de rol van bomen in Europa echter meer en meer af, en ook de landbouw- en subsidiepolitiek was gericht op de maximalisatie van productie door schaalvergroting en intensivering, waarbij ons traditionele landbouwlandschap ingrijpend werd hertekend en er heel wat bomen gesneuveld zijn. Meer informatie over de geschiedenis van Agroforestry vind je in dit Bosrevue-artikel.

Ondermeer na het Europees SAFE onderzoeksproject over agroforestry, maakte Europa in 2005, overtuigd door de resultaten, echter een serieuze ommezwaai. Landbouwers van lidstaten kregen de mogelijkheid om bij installatie van een agroforestry-systeem 70% investeringssteun te krijgen. In de lidstaten die de steunmaatregel reeds implementeerden (met als pionier Frankrijk) namen nieuwe agroforestry-systemen een hoge vlucht. Ook in deze slides-show vind je informatie over het voorkomen van agroforestry.

Subsidieregeling voor agroforestry

 
In Vlaanderen werd de subsidieregeling in 2011 goedgekeurd. Informatie en voorwaarden over deze subsidieregeling vind je hier.

Zelf aan de slag met agroforestry

 
Bomen tussen akkerbouwgewassen, vanzelfsprekend is het natuurlijk niet. Maar het kan zeker werken! Het consortium agroforestry bewees het met de aanleg van een demonstratieperceel in Lochristi. Tijdens een drukbijgewoonde informatienamiddag in augustus 2011 legden we aan de hand van enkele richtlijnen uit waar je rekening moet mee houden bij de aanleg van een agroforestry-perceel.

In de tropen: een nieuw begrip voor een oude praktijk

 
Ongeveer één op twee bewoners van deze planeet leeft als landbouwer in de tropen. Voor de meeste van hen is dat geen vrije keuze. Landbouw in de tropen, en zeker subsistentielandbouw, verschilt op vele vlakken van hetgeen wij hier onder de term verstaan. Waar de landbouw in onze geïndustrialiseerde landen meestal heel intensief is, met een manifeste en permanente wijziging van het natuurlijke ecosysteem, veel inputs en een hoge productiviteit, beperkt de tropische landbouwer zich nog vaak tot een veel lichtere aanpassing van het natuurlijke ecosysteem. Is dat natuurlijke ecosysteem relatief eenvoudig, dan vinden we vrij eenvoudige vormen van landbouw, zoals de extensieve veeteelt in de tropische savannes. Waar het ecosysteem echter complexer is, tref je soms zeer ingewikkelde vormen van landbouw aan. Denken we maar aan de agro-bossen in Zuid-Oost-Azië, waar een groot aantal nuttige boomsoorten, landbouwgewassen en dieren in een dicht verband samenleven, en voorzien in het onderhoud van de bevolking. Durian, kokos, muskaatnoot, kaneel, koffie, pepers, honing, damarhars en rubber, rotan, constructie- en brandhout; het zijn slechts enkele van de producten die deze agro-bossen voortbrengen.

In de voorbije decennia hebben we een ommezwaai gezien in de tropische bosbouwsector, waarbij de aandacht, die voorheen grotendeels naar de extractie van waardevol hout uit de dichte regenwouden ging, zich geleidelijk heeft uitgebreid, en nu ook gericht is op de rol die we als bosbouwer ook in de strijd tegen armoede kunnen spelen. Sociale, rurale en gemeenschapsbosbouw zijn voorbeelden van praktijken waarbij de lokale bevolking meer geniet van de voordelen die het bos bieden. Ook de term agroforestry, een toch nog vrij recente benaming voor een eeuwenoude praktijk, reflecteert eigenlijk die evolutie. Agroforestry is de collectieve benaming voor landgebruikssystemen en –technieken waarbij houtige, overblijvende planten (bomen, struiken, palmen, bamboe, ...) bewust op dezelfde landbeheerseenheden als landbouwgewassen en/of vee gebruikt worden, in één of andere vorm van ruimtelijke ordening of sequentie in de tijd. Deze systemen worden gekenmerkt door zowel ecologische als economische interacties tussen de verschillende componenten.

In internationale bosbouwmiddens werd met deze term het besef geconsolideerd dat in de tropen eigenlijk al eeuwenlang, maar ook vandaag de dag nog, landbouwgewassen, bomen en veeteelt heel intens met elkaar verweven zijn.

Bomen spelen er dus een doorslaggevende rol in het levensonderhoud van een groot deel van de bevolking. Ze voorzien de mens van constructie- en brandhout, voedsel, fruit en noten, veevoeder, vezels, mulch, medicijnen, cosmetica, olies en harsen. Ze staan in voor een verhoogde voedselzekerheid, beschermen de bodemvruchtbaarheid en de waterhuishouding, en verbeteren het microklimaat. Ze kunnen levende afsluitingen vormen rond landbouwgewassen en fruitbomen, grenslijnen en -punten aangeven, CO2 opslaan, de biodiversiteit verhogen, gedegradeerde gronden rehabiliteren en onkruid verdelgen.

Interessante links