Verken het bos in de wereld

Verken het bos in de wereld !

Ontdek hier bossen over heel de wereld aan de hand van artikels en reisverslagen.

Bolivia - Het goud dat uit de bomen druipt

 
De projecten die BOS+ in Zuid-Amerika ondersteunt bevatten wel vaker een component niet-houtige bosproducten. Maar toen we twee jaar geleden een projectvoorstel uit Bolivia kregen over incienso moesten we toch even verder op onderzoek uit. Incienso betekent wierook en blijkbaar leveren de bomen van het genus Clusiauit de Boliviaanse nevelwouden een goudachtig hars op dat als wierook gebruikt wordt. Vooral in de traditie van de inheemse hooglandbevolking wordt dit bij verschillende rituelen gebruikt. In september ging ik het project bezoeken dat na 18 maanden op zijn einde liep. Het werd een tocht van hard beproevingen. Het goud druipt misschien wel uit de bomen, maar het vermarkten ervan blijkt een hele onderneming.

We bevinden ons bij de Leco de Apolo, een relatief kleine inheemse bevolkingsgroep uit het tropische noorden van Bolivia. Ze hebben een eigen territorium en ze worden vertegenwoordigd door de koepel  “Central Indigena del Pueblo Leco de Apolo”. Deze organisatie voert ook het project uit dat met middelen van het Vlaams Fonds voor Tropisch Bos wordt gefinancierd (€ 63.348,79). Hun territorium overlapt voor een groot deel met het zeer biodiverse Nationaal Park Madidi wat extra beheersuitdagingen stelt.

De voorbije jaren is de frequentie van oogsten van incienso sterk toegenomen, waardoor het natuurlijk herstelvermogen van de bomen en de kwaliteit van de bossen waar ze voorkomen in gevaar komt. Ook op sociaal vlak zijn er problemen omdat de voordeel die voortkomen uit het gebruik niet gelijk verdeeld zijn en tussenhandelaren met de winst gaan lopen. Het project wil dit keren door het stimuleren van het duurzame beheer van de Clusia bomen en de bossen waar ze voorkomen. Zoals bij alle niet-houtige bosproducten het geval is, zijn deze belangrijk in het leveren van een inkomen voor de lokale bevolking en tegelijk ook in het tegengaan van ontbossing. Tijdens dit project werden een inventaris van het voorkomen en gebruik van de  incienso bomen opgemaakt en op basis van deze informatie en door workshops met de betrokkenen een kadaster, beheersplan en reglement ontwikkeld. De betrokken families werden ook opgeleid in de toepassing van het beheersplan en een lokaal monitoringsysteem. Als sluitstuk werd een strategie uitgewerkt die de georganiseerde commercialisatie toelaat waarbij de kwaliteit verbeterd wordt en het grootst mogelijke voordeel gaat naar de ongeveer 200 gezinnen die betrokken zijn bij het inzamelen van incienso. Het project werd uitgevoerd in vier gemeenschappen waar incienso een belangrijke rol speelt in de lokale economie. Het gaat over 620 ha bos. Het belangrijkste dorp is Sarayoj waar voor ongeveer 80% van de families incienso hun belangrijkste bron van inkomsten is. Het dorp bij uitstek dus om een beter beeld te krijgen van wat het inhoudt en betekent om incienso te produceren.

Na een eerste dag van vergaderingen en presentaties in het 3600m hoge La Paz, vertrekken we de avond erop voor een 14 uur lange rit naar Apolo. We denderen urenlang in een volle pick-up over grindwegen en hobbelen door de bochten om ’s ochtend aan te komen in het zanderige Apolo. Een regionale draaischijf van allerlei activiteiten dat er wat troosteloos bij ligt en waar we nog anderhalve dag moeten doorbrengen tot de regen ophoudt en de weg om de gemeenschap Sarayoj te bereiken opnieuw berijdbaar is. En dat blijkt ook relatief: na een paar uur rijden met enkele stops om de auto vrij te krijgen en rotsblokjes te verplaatsen kunnen we niet meer verder omdat de weg een heel stuk weggezakt is door een aardverschuiving. De rode aarde hier blijkt niet zo geschikt om wegen aan te leggen en we gaan dus te voet verder. Na een eerste goed begaanbaar stuk met geweldige uitzichten waar de vernietiging door de wegaanleg me wat troosteloos stemt, begint het echte werk: een steile afdaling van een uur of vier over rotsen en glibberige paden. Bij valavond kom ik trillend op mijn benen en met pijnlijke voeten aan in het dorp, schitterend gelegen in een beboste vallei. Nog nooit nam ik zo dankbaar twee bekers  chicha (de typische drank bij de inheemse bevolking op basis van gefermenteerde maïs) aan om de dorst te lessen en me weer wat te versteken. We maken ons harde bedje op in het lokale schooltje. ’s Avonds hebben we een eerste informele vergadering met de belangrijkste leden van de incienso-associatie.

Hard is het leven hier, op alle manieren. De huizen zijn karig ingericht en nergens is een zacht kussentje of matras te vinden, zelfs geen hangmat, op het houten bed ligt een dun fleece deken en daarop slaapt men. De tocht naar de inciensobomen is ook niet voor doetjes. Drie dagen enkel bergop en bergaf stappen om tot de dichtstbijzijnde bomen te geraken en dan met volgeladen rugzakken, meestal door de nevel en regen, terugkeren naar het dorp waar alles zorgvuldig uitgeselecteerd moet worden. En daarna moet de vracht ook nog naar Apolo, en voor een beter opbrengst best nog tot in La Paz of een andere grote stad geraken en verkocht worden. Dankzij dit project wordt er echter voor gezorgd dat de opbrengst verbetert en de producenten zich organiseren.

Mijn hoop om de mysterieuze inciensobomen in het echt te kunnen zien wordt helaas gefnuikt. Enerzijds door de beperkte tijd omdat we hier later toekwamen door het regenweer, maar vooral door een gemene dazenbeet die m’n voet tot het dubbele heeft laten opzwellen en die ondanks de lokale zorgen met in zout gedrenkte tabaksbladeren nog twee dagen gezwollen blijft en voor nog meer verbaasde blikken zorgt.

De grootste uitdaging in het bezoeken van dergelijke projecten in geïsoleerde gebieden is om op korte tijd het vertrouwen te winnen, maar dat blijkt hier heel moeilijk door het niet spreken van hun taal. Al ken ik wel een paar woorden Ecuadoraans kichwa (of quecha, een veel gesproken taal van de inheemse bevolking in de Andeslanden), dat maakt hier niet veel indruk. De beste gesprekken heb ik met enkele vrouwen die ’s avonds voor het slapen gaan aan m’n “bedje” komen zitten voor een gezellige en zorgzame babbel. Volop cocabladeren kauwen had misschien ook een goede integratie-strategie geweest, maar na enkele blaadjes heb ik het al gehad, terwijl ik op de andere tafels de bergen bladeren aan hoog tempo zie slinken. Tabak en coca horen in de rugzak van elke projectcoördinator, anders moet je hier geen project beginnen.

Tijdens de vergaderingen blijkt dat dit project heel wat successen heeft geboekt om te komen tot een duurzamer beheer van de inciensobomen. De meesten weten goed hoe vaak ze mogen gaan oogsten, hoeveel  insnijdingen per boom ze mogen maken, en de vraag naar herbebossing met de Clusia bomen klinkt heel sterk. Ook het organiseren van de producenten maakt een groot verschil. Maar wat, zoals steeds, het sterkst weerklinkt is de roep naar meer: meer steun, meer inkomen. Dit laatste gebeurt in een laatste fase van het project en in een vervolg gesteund door een andere financier. De producenten zullen begeleid worden in het verhandelen van het hars op  de nationale markt en niet langer lokaal verkopen aan tussenhandelaars waardoor ze niet langer 115 maar 80 bolivianos (iets minder dan 10€) per pond zullen verdienen. En dat maakt hier wel degelijk een grot verschil.

Bolivia - Bezoek aan de projecten van het Vlaams Fonds Tropisch Bos

 
In juni van 2004 bezocht Groenhart Bolivia. We maakten er nader kennis met de vijf projecten die toen door het Vlaams Fonds Tropisch Bos in dit land ondersteund werden. Daarnaast hebben we uiteraard ook van de gelegenheid gebruik gemaakt om de bos- en natuursituatie in Bolivia beter te leren kennen. Dit is het verhaal van één van de meest biodiverse landen ter wereld, en een inkijk op wat onze Vlaamse steun – ja, dus uw en mijn belastingscentjes – kunnen betekenen voor het bos in Bolivia.

Download hier de pdf! 

Canada - Ode aan het naaldbos

 
Vergeet hoe een naaldbos er in België uitziet. De Canadese naaldwouden zijn eindeloze groene linten, die de gletsjers in de Rocky Mountains flankeren en de golven van de Stille Oceaan breken op Vancouver Island. Ze betreden is als rondlopen in een sprookje. We zijn het er snel over eens: waren we een grizzlybeer, dan zouden we hier ook komen wonen!

Download hier de pdf!

Ecuador - Een levendig bezoek aan de bufferzone van Yasuní

Temidden de mediagekte rond het opblazen van het Yasuní ITT initiatief door president Correa, staat een bezoek aan één van onze projecten in de Ecuadoraanse Amazone op het programma. Aan de rand van het Nationaal Park Yasuní. Het belooft een interessante trip te worden: een eerste ontmoeting met de befaamde Waorani bevolking, het betreden van een gebied waar al volop olie ontgonnen wordt, het bekijken van de resultaten van een ambitieus VFTB-project, op stap gaan met de jagers, vezels verzamelen met de vrouwen en het proeven van het pure zwarte goud: rauwe cacao "fino de aroma".

Lees hier meer over de avonturen van onze collega Debbie.

Ecuador - een bosreis voor Vlaamse boseigenaars

 
Van 1 tot 16 juni 2012 trokken zestien Vlaamse boseigenaars en bosliefhebbers naar Ecuador om kennis te maken met wat bos in Ecuador betekent op economisch, sociaal en ecologisch vlak. Ze leerden de verschillende uitdagingen voor een duurzaam bosbeheer en de mogelijke antwoorden daarop kennen. Een verslagje over een fantastische reis in een van de meest biodiverse landen ter wereld...

Deze bosreis is een initiatief van BOS+ en de bosgroep Zuiderkempen. Wil je volgende keer mee op bosreis? Kijk dan hier.

Herbebossing: niet eenvoudig

Op het programma stonden een aantal BOS+ projecten, dat wil zeggen, projecten uitgevoerd door lokale, Ecuadoraanse organisaties, maar technisch en administratief ondersteund en opgevolgd door BOS+.

De deelnemers waren erop voorbereid dat de reis niet via platgetreden paden zou verlopen, maar dat het zó avontuurlijk zou worden, hadden ze niet verwacht. De ene dag kniediep door de modder ploegen, de volgende dag vijf uur in een hobbelige bus, een dag later een stevige trektocht door nevelwoud en nog een andere dag urenlang onder de blakende zon in een kano door het Amazonewoud varen. Toch hebben we niemand horen klagen, integendeel: hoe avontuurlijker, hoe leuker, zo bleek.

Ecuador is het vierde kleinste land van Zuid-Amerika, maar kent een unieke variatie aan landschappen, ecosystemen en klimaatzones.

De deelnemers maakten kennis met de verschillende moeilijkheden die (her)bebossing met zich meebrengt, afhankelijk van de specifieke klimaatomstandigheden en bodemkwaliteit. In het subtropische Los Bancos, in het noorden van Ecuador, groeit het gras zo snel dat het de pas geplante boompjes al snel overschaduwt. Op enkele weken tijd bereikt het gras een hoogte van wel twee meter en vind je de jonge boompjes nauwelijks terug.

Een ander probleem in de streek van Los Bancos vormen de gordeldieren. Zij ruiken de verse mest die in de plantput is aangebracht en woelen die om op zoek naar wormen, waardoor de boompjes uit de grond gerukt worden. Weer een les geleerd: voortaan worden de boompjes geplant zonder extra bemesting.

Mentale verandering

In Canandé, een afgelegen en achtergestelde streek in het noordwesten van Ecuador, is de grond erg arm en het klimaat zo vochtig dat het moeilijk is om te overleven van landbouw of veeteelt. Na enkele jaren veeteelt is de grond volkomen gedegradeerd en moet er een nieuw stuk ontbost worden. Dit is uiteraard geen duurzaam model. De meest winstgevende activiteit in de streek is het winnen van palmolie. Steeds meer bos wordt gekapt om om te vormen tot plantages van Afrikaanse oliepalm, ook al is de bodem daar niet erg geschikt voor.

Het is echter heel moeilijk voor de mensen in Canandé om hun activiteiten om te vormen tot een duurzaam model van landbouw omdat zij zich in een overlevingseconomie bevinden. Het water staat hen te hoog aan de lippen om aan overmorgen te denken.

Hier komen we bij een essentieel thema bij zuidprojecten zoals die van BOS+: technische ondersteuning is dikwijls noodzakelijk, maar waar het écht om draait is, mensen in staat stellen een mentale verandering te laten doormaken. Ervoor zorgen dat mensen een visie kunnen ontwikkelen waar ze verschillende mogelijkheden voor zichzelf zien en leefbare keuzes kunnen maken waar hun leefmilieu op lange termijn wel bij vaart.

Olie in de Amazone

Eén van de grote bedreigingen voor bos wereldwijd zijn de extractieve industrieën, zoals mijnbouw en olie-ontginning. Ook hiermee hebben onze deelnemers kennisgemaakt door een driedaags bezoek aan Sarayaku, een gemeenschap in de Amazone die al dertig jaar lang een strijd levert tegen oliemaatschappijen die op hun grondgebied boringen willen uitvoeren.

Deze gemeenschap van 1200 inwoners beheert een gebied van meer dan 135.000 hectare regenwoud, dit is ongeveer evenveel als de oppervlakte van alle bossen in Vlaanderen samen. Het is ontroerend te zien hoeveel dit bos betekent voor hen. Dankzij het bos voorzien zij in hun levensonderhoud, voedsel en medicijnen, maar het bos staat ook centraal in hun religie, hun cultuur en hun levensvisie. Bos en volk zijn één, zonder bos zijn ze verloren.

Uit ervaringen van andere gemeenschappen uit de Amazone weten ze wat de komst van oliemaatschappijen betekent: mooie beloftes (geld, werkgelegenheid, vooruitgang) waar weinig van komt en de vernietiging van hun ecosysteem, de verontreiniging van de bodem, het grondwater en de rivieren, het verdwijnen van dieren, gezondheidsproblemen bij de bevolking...

Daarom verzetten zij zich al dertig jaar op vreedzame wijze tegen proefboringen en laten ze zich niet omkopen. De overheid denkt dat zij simpel van geest zijn, zo zeggen ze, omdat ze "bedelen voor een paar centen voor ondersteuning op het vlak van onderwijs, terwijl ze bovenop miljoenen dollars zitten. Maar hun territorium is hen meer waard dan miljoenen dollars: het geld raakt op en wat er achterblijft is afval en vervuiling."

De mensen van Sarayaku zijn er heilig van overtuigd dat ze zullen overwinnen. Er bestaat ook geen alternatief voor hen. Het is dat of hun manier van leven opgeven.

 

 

Ecuador - Bosbelgen in Ecuador

 
BOS+ reisde in juni 2014 voor de tweede maal met Vlaamse boseigenaars en -liefhebbers naar Ecuador om hen te laten kennismaken met een aantal BOS+ projecten daar en een aantal bosproblematieken –en succesverhalen aan den lijve te laten ondervinden. Ze leerden de verschillende uitdagingen voor duurzaam bosbeheer en de mogelijke antwoorden daarop kennen. Verslag van een fantastische reis in een van de meest biodiverse landen ter wereld...

Meer weten

 

Finland - Het groene goud van Finland

 
Finland is – naast de bakermat van één der uitvindingen aller tijden: de sauna – ook het meest beboste land in de Europese Unie. Twintig tot drieëntwintig miljoen hectare is er bebost, 66% tot 77% van de totale oppervlakte, afhankelijk van de gebruikte bosdefinitie. De aanzienlijke verschillen in berekende bosoppervlakte worden veroorzaakt door het feit dat de bosgrens in het noorden varieert naargelang de bosdefinitie die men toepast, en ook wel de vraag of de Finse binnenwaters al dan niet in de berekening inbegrepen worden.

Meer weten

Honduras - Het Caraïbische eiland Guanaja en zijn verwoeste bossen, twee jaar na Mitch

 
In Guanaja vind je drie bostypes, die elk op hun manier de destructieve invloed van Mitch ondervonden hebben. Grote stroken van de kustlijn bestaan uit mangrovebos. Voor Mitch vond je er fraaie exemplaren van rode (Rhizophora mangle), zwarte (Avicennia germinans), en witte mangrove (Laguncularia racemosa), en van button mangrove (Conocarpus erectus). Naast mangrovebos is er ook loofbos, de meest diverse vegetatie van het eiland. De tientallen boomsoorten die je hier vindt, zijn karakteristiek voor het semi-bladverliezend tropisch loofbos. Als laatste is er het dennenbos, waarvan Columbus al gesproken had, toen ie als eerste Europeaan Guanaja beschreef. Mitch heeft een ronduit desastreus effect gehad op het dennenbos van Guanaja. De sterfte overschrijdt de 80%.

Italië - Dolomieten: Alta Via Numero 1 delle Dolomiti

 
Een 'ietwat' langere wandeltip deze keer, want vandaag is onze wandelroute goed voor maar liefst 7 à 12 dagen ongebreideld stapplezier in een fabelachtig mooie regio. Dit artikel neemt je immers mee op wandel in de Italiaanse Dolomieten, waar we de beroemde Hoge Weg nr. 1 volgen, een absolute aanrader voor elke sportieve natuurliefhebber! Als rechtgeaarde bosliefhebber hebben we er uiteraard ook nog eens extra gelet op de toch wel bijzonder fraaie bossen die we op ons pad vonden... Ga je mee?

Download hier de pdf.

Japan - Zen Forest: de bomen en bossen van Japan

 
Japan zal velen in de eerste plaats laten denken aan spitstechnologie, megasteden en de A-bom. Maar het oosterse eilandenrijk heeft ook een ander gezicht, met zijn festivals voor de bloeiende Japanse kerselaars, zijn tempeldomeinen met heilige bomen en zijn uitgestrekte bergbossen. Tien jaar na de volledige zonsverduistering in het zuiden van België was de totale eclips in Zuid-Oost-Azië een mooie aanleiding om de bomen en bossen van deze mysterieuze regio te gaan ontdekken.

Download hier de pdf!

Maleisië - Borneo, Walhalla van biodiversiteit, Mekka van bedreigde diersoorten

 
Borneo, het Walhalla van de biodiversiteit maar tegelijkertijd ook het Mekka van de bedreigde diersoorten. Het leefgebied van soorten zoals de neusaap, de Borneose orang-oetan en de Borneodwergolifant is er stilaan zo goed als totaal verdwenen door boskap ten voordele van de palmolieplantages. Naast de plantages als grote oorzaak van ontbossing vormt echter ook de aanleg van dammen een acute bedreiging voor grote bosoppervlakten.

Download hier de pdf!

Oostenrijk - Tussen berg en bos: Vakantiebestemming Oostenrijk

 
Als bosliefhebber is het een goed idee af en toe buiten de landsgrenzen te kijken. Vandaag nemen we een kijkje in een populaire vakantiebestemming waar ik enkele jaren geleden de gelegenheid had om een weekje te verblijven in een opleidingscentrum voor bosbouwers. Na de voetbalgekte van Euro 2008 tijd om een blik te werpen op een iets rustiger Oostenrijk: dat van beboste hellingen, heldere bergstroompjes en fraaie almen of alpenweides.

Download hier de pdf!

Peru - Het werk aan de basis in het ongerepte regenwoud langs de Putumayorivier

 
In juni 2012 trok ik naar ons meest onbereikbare project in de tropen, in het Putumayobekken, het grensgebied van Peru en Colombia. Sinds een jaar is de Asociación Putumayo Peru daar bezig met de uitvoering van een ambitieus project. APP ondersteunt er de lokale Kichwa en Secoya gemeenschappen onder meer bij de erkenning van hun territorium, de verkiezing van hun "junta directiva", het verdedigen van hun rechten en bewustmaking rond de dreigende olieontginning, klimaatverandering en de rijkdom van hun bos. Ze worden gesteund door het Vlaams Fonds voor Tropisch Bos, waarvoor BOS+ tropen het beheer uitvoert. Een heuse tocht tot diep in het wondermooie Amazonegebied met zicht vanop de rivier.

Meer weten

Spanje - Guinardó, Serra de collserola & Garraf: Barcelona off the beaten track

 
Barcelona, trots van Catalonië, metropool aan de Middellandse zee, hoofdstad van de art nouveau, walhalla van het voetbal, design hub, en wat nog al meer. Al deze superlatieven verwijzen naar cultuur, maar weinig naar bos en natuur. Logisch toch want we hebben geleerd dat de bossen van het Middellands zeegebied reeds in lang vervlogen tijden zijn verdwenen door overkapping, overbegrazing en bosbrand. Op het vlak van bos en natuur zal er dus wel weinig te beleven zijn. Niets is minder waar!

Download hier de pdf!

Polen - Bialowieza: het laatste oerbos van Europa

 
Van 27 mei tot en met 2 juni ondernam het labo bosbouw van de Ugent, aangevuld met een beperkte delegatie van BOS+, een wetenschappelijke expeditie naar Bialowieza in Polen. Gedurende vijf dagen voerden we er vegetatieopnames uit op 43 proefvlakken. We doorkruisten grote delen van het bos en gingen op zoek naar de wisent of Europese bizon...