Ode aan de boswachter

boswachterd.jpgdinsdag 12 mei 2020 07:25

In het weinig bekende maar prachtige lied “L’éclusier” beschrijft Jacques Brel het beroep van een sluiswachter, un éclusier. Met grote verbeeldingskracht leeft de zanger zich in in wat die eenzame sluiswachter letterlijk en figuurlijk “ziet passeren” doorheen zijn loopbaan en doorheen het leven. En dat is niet min. Brels korte maar krachtige refrein van het lied luidt dan ook: “Ce n’est pas rien d’être éclusier”.

Ik ben zo vrij om Brel even te parafraseren in deze kleine maar welgemeende ode aan de boswachter die ik hier wil brengen, want ce n’est pas rien d’être forestier non plus. Brels conclusie geldt immers ook dubbel en dik voor de mannen en vrouwen – nog steeds zijn ze met veel te weinig vrouwen trouwens - die waken over onze bossen. Ze zijn vaak van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat druk in de weer om onze Vlaamse domeinbossen en natuurgebieden duurzaam te beheren. De overgrote meerderheid onder hen doet dat in alle stilte, wars van grote woorden, maar met een onstuitbare passie voor “hun” bos en met karrenvrachten vakkennis.

Dat je voor die job van alle markten thuis moet zijn, is nog zacht uitgedrukt. Een wat uit de kluiten gewassen domeinbos heeft al snel tientallen tot zelfs enkele honderden buren waar de boswachter rekening mee moet houden, en op jaarbasis zullen duizenden of zelfs tienduizenden recreanten – van ruiter tot hondenliefhebber, van mountainbiker tot rolstoelgebruiker – de gebieden bezoeken waar hij of zij verantwoordelijk voor is. Het vergt een duivel-doet-al om met de activiteiten van al die mensen om te gaan en ze zo optimaal mogelijk te verzoenen met de ecologische draagkracht van het bos.

Onderhoud van recreatieve infrastructuur in het bos; voorbereiden en superviseren van allerlei beheerwerkzaamheden; overleg met organisatoren van evenementen zoals wandeltochten en mountainbike-toertochten en dat alles in goede banen leiden; een klasje schoolkinderen gidsen dat op bezoek komt bij de boswachter; aanwezig zijn op info-avonden over het bos of de evenementen die er plaatsvinden; natuurobservatie en specifiek biodiversiteitsbeheer; eerstelijnshandhaving bij allerlei kleine en soms minder kleine overtredingen van wat door veel gebruikers als een ondoorzichtige wirwar aan regels wordt ervaren… Je kan het zo gek niet bedenken of de boswachter krijgt het wel op zijn of haar bord.

De boswachter moet ook beschikken over een uit de kluiten gewassen probleemoplossend vermogen: een boom die dreigt om te vallen vakkundig laten ruimen; een kapotte omheining herstellen en het vee terugvinden dat ontsnapt is en in het bos rondloopt; sluikstorten – dé bron van ergernis voor elke rechtgeaarde bosliefhebber én voor de boswachter – snel opruimen voor het nog meer vuiligheid aantrekt; vandalisme, en zelfs zware delicten zoals gedumpt drugsafval of pyromanie het hoofd bieden, … onze boswachter vindt het allemaal op zijn pad.

De boswachters zijn ook het gezicht van de Vlaamse overheid, dat de gemaakte beheerkeuzes aan gebruikers en omwonenden moet uitleggen. Er is daarbij veel veranderd. Het oude beeld van de in donkergroen gehulde diender die met hoed en met het wapen onder de arm door veld en bos liep, is lang voorbij. Onze boswachters zijn met hun tijd meegegaan. Dat betekent niet alleen dat een groeiend aantal onder hen er lustig op los facebookt, blogt, twittert en instagramt, maar daarnaast dat ook bij hen in toenemende mate het “performantiebeheer” en het “beter bestuurlijk beleid” hebben toegeslagen. Dat heeft zijn voor- en nadelen: digitale technologieën vergemakkelijken een deel van het werk, de thematische taakverdeling binnen het terreinwerk laat specialisering en efficiëntiewinsten toe, en de boswachter is de voorbije jaren ook inhoudelijk beter omkaderd waardoor hij zich minder dan vroeger “op een eiland” bevindt. Maar anderzijds is er voor de boswachter een flinke portie administratie en vergaderlast bijgekomen. En dat laatste vreet natuurlijk aan de tijd die hij of zij buiten, in het bos, kan doorbrengen.

En net daar knelt de boswachtersbottine, temeer omdat de toegenomen administratieve last zeker niet de enige uitdaging is waar onze boswachter voor staat. De voorbije 15 jaar hebben we ook een aantal zeer ingrijpende besparingen binnen het Agentschap Natuur en Bos gezien en tegelijkertijd was er een forse toename van het door ANB te beheren patrimonium. Het is erg moeilijk om cijfers te vinden van de evolutie in de aantallen terreinmedewerkers van het ANB, maar vaststaat dat de totale personeelsafname binnen het ANB - van 826 medewerkers in 2008 naar (het streefcijfer van) 700 in 2019 - zich disproportioneel zwaar laat voelen onder de boswachters. Daar zijn demografische verklaringen voor - relatief veel boswachters gingen de voorbije jaren op pensioen en werden daarbij niet vervangen - maar het resultaat is wel dat de vele besparingen van de jongste jaren een zware druk op de aanwezigheid van ANB op het terrein gezet hebben. Een gelijkaardige ondermaatse bezetting stellen we vast bij de natuurinspecteurs.

Deze kwalijke trends hebben een versterkend effect op een aantal bestaande problematieken. Zo floten diverse rechtbanken recent het ANB terug omdat kapmachtigingen in domeinbossen onzorgvuldig en niet conform de eigen Vlaamse wetgeving waren opgesteld. Uit cijfers blijkt dat de vaststelling en opvolging van overtredingen terugloopt, waardoor een groeiend aantal inbreuken op de natuurwetgeving onbestraft blijft. In de wandelgangen hoor je andere beheerders van bos, natuur en groenvoorzieningen stellen dat ze veel minder dan voorheen beroep kunnen doen op de expertise van het ANB, omdat het zich te sterk heeft teruggeplooid op de eigen domeinen. De geslonken aanwezigheid van de boswachter zorgt er ook voor dat omwonenden of bosgebruikers onvoldoende aanspreekpunten vinden om hun bezorgdheden of grieven te melden of toelichting te krijgen over de keuzes van het ANB.

Minister Zuhal Demir heeft een kristalhelder engagement genomen: meer bomen en bossen in Vlaanderen. Welnu, daar zal ze de steun van de boswachter ongelooflijk hard voor nodig hebben. Demir staat dan ook voor de uitdaging om – ingaand tegen het verdere afslankingsstreven van de Vlaamse regering – dat mooie en belangrijke beroep van boswachter te herwaarderen en hun getalsterkte op het terrein weer fors op te krikken.

Auteur: Bert De Somviele

Credit coverfoto: Frederik Buyckx 

« Terug