Educatie voor transitie

klimaateducatie.jpgdonderdag 27 december 2018 15:37

Niet minder dan 85% van de Belgen vindt dat klimaatverandering een probleem is dat dringend aangepakt moet worden, bleek in 2017 uit een enquête van de Dienst Klimaatverandering bij 1500 burgers. Een recente studie van de Vlaamse jeugdraad laat zien dat het thema ook jongeren sterk aanspreekt: 98% van de jongeren tussen 12 en 30 ligt wakker van klimaatverandering. "Jongeren willen heel graag hun consumptiepatroon aanpassen, maar weten vaak niet wat het meest duurzaam is", zegt Vlaams VN jongerenvertegenwoordiger Herlinde Baeyens.

Het probleem is dus gekend, maar doen we er ook iets aan? Ondanks het groeiende bewustzijn over de risico’s van de opwarming van de aarde blijft de uitstoot van broeikasgassen jaar na jaar stijgen. Om ons in staat te stellen de juiste keuzes te maken, is een doortastend beleid cruciaal. Maar dat beleid laat op zich wachten. Meer nog, het lijkt pas op tafel te komen wanneer 75 000 bewuste burgers er op straat luid om roepen. Burgers die ministers oproepen tot actie, in plaats van omgekeerd.

Deze geëngageerde burgers geven de politiek legitimiteit om het probleem aan te pakken. Als een onpopulaire maatregel een politiek slechte zet is, dan zorgen we er toch gewoon voor dat er draagvlak is voor de nodige maatregelen?

Transitie

Transitie, dat is de omschakeling naar een koolstofvrije en veerkrachtige maatschappij. Zoiets kan ook klein beginnen: af en toe vegetarisch eten, minder met de auto rijden, minder energie verbruiken of een boom in je tuin planten.

Maar transitie gaat verder dan burgers die duurzaam handelen binnen de muren van hun huis. Mensen beïnvloeden anderen en vormen, wanneer ze met genoeg zijn, een beweging. Zijn we met de klimaatmars op het kantelpunt beland, waarop het draagvlak groot genoeg is om politieke gevolgen te hebben?

Moeder waarom leren wij?

Op 5 december werden de nieuwe eindtermen voor de eerste graad secundair onderwijs goedgekeurd: leerlingen uit de B-stroom moeten vanaf nu voorbeelden van de impact van klimaatveranderingen kunnen herkennen. Maar als 98% van onze jongeren al geïnformeerd is over klimaatverandering, wat is dan nog de functie van educatie? Moet die niet een stap verder gaan?

Het 7E-model onderscheidt zeven trappen om gedragsverandering te stimuleren: onwetendheid, bewustzijn, bezorgdheid, inzicht, intentie, aftastend gedrag en vast gedrag. Het is duidelijk dat de Belgische jongeren de eerste trappen van deze ladder beklommen, maar hoe krijgen we hen verder op de ladder?

En net daarom is educatie zo essentieel voor het oplossen van het klimaatprobleem (dat geldt trouwens ook voor andere wicked problems zoals ontbossing, sociale ongelijkheid of migratie). Burgers die niet alleen goed geïnformeerd zijn, maar er tegelijk van overtuigd zijn dat ze zelf iets kunnen bijdragen én ideeën hebben hoe, stellen hun gedrag hierop af. Het is dus kwestie van kinderen en jongeren die zich duidelijk al bewust zijn van het probleem en er ook bezorgd over zijn te begeleiden naar de hogere trappen zoals intentie, aftastend gedrag en vast gedrag.

Empowerment

In onze educatieve projecten kiezen wij voor belevingsgerichte werkvormen. We willen kinderen en jongeren het belang van bomen en bossen voor duurzame ontwikkeling bijbrengen. Maar daarnaast willen we hen ook handelingsperspectieven aanreiken voor duurzaam gedrag en hen stimuleren om als actieve wereldburgers op te treden. De kinderen zijn een gelijkwaardige partner in de discussie en kunnen hun eigen verhalen, meningen en expressies kwijt. Op die manier versterken we de beleving en emotie en doen we niet louter aan kennisoverdracht.

Daarnaast stimuleren we kinderen en jongeren om actie te ondernemen. Empowerment is waar het om draait: de motivatie en het enthousiasme om er samen voor te gaan, de overtuiging dat we een verschil kunnen maken in de wereld. Alles is mogelijk!

Concreet

In onze projecten in Vlaanderen vertalen we dat in kunst-educatieve projecten. Ons project ‘Kleur het bos van je dromen’ bijvoorbeeld geeft leerlingen de kans om deel te nemen aan een interactieve rondleiding in een museum, waar het belang van bossen duidelijk wordt gemaakt. Daarna komt een kunstenaar naar de klas om in 5 ateliers samen een performance, muziekstuk of kostuums te creëren rond de thema’s die in de rondleiding aan bod kwamen.

Maar ook bij ons werk in het Zuiden trachten onze partners deze visie in de praktijk te brengen. Zo is er bij onze interventies in Zuid-Ecuador al jarenlang een link met de zogenaamde ecoclubs. Groepen jongeren van het lokale college die initieel georganiseerd werden om plastic flesjes in te zamelen en zo met de opbrengst materiaal voor hun school aan te kopen. Maar zoals we ondertussen weten is milieubewust gedrag veel meer dan recycleren. Dus begonnen ze in het gemeentereservaat mee boompjes aan te planten. Elke student is meter of peter van 20 boompjes. Dat betekent: opmeten, bewateren in het droge seizoen en nieuwe boompjes aanplanten indien nodig. Hun stad ervaart sinds een paar jaar na de eerste aanplantingen aan de lijve dat bomen essentieel zijn voor de watervoorziening. Van veel dichterbij kan je de impact van je daden moeilijk voelen.