Naar een win-win-win tussen klimaat, welvaart en biodiversiteit

Vilda_114940_Demervallei_te_Langdorp_Yves_Adams_800_px_42351.jpgdinsdag 11 december 2018 17:58

Foto (Vilda/Adams) - Klimaatsverandering, biodiversiteitsverlies, voedselzekerheid,… zijn uitdagingen die allemaal samenhangen, en op een integrale manier moeten aangepakt worden. Evenwichtig, met zoveel mogelijk synergie en zo weinig mogelijk trade-offs tussen de ontwikkelingsdoelen. De landschapsbenadering is daar een ideaal instrument voor.

De landschapsbenadering gaat in tegen de huidige paradox om met simpele oneliners complexe, samenhangende en wereldwijde problemen te benaderen en valt daardoor niet in een paar zinnen uit te leggen. Niet omdat het zo moeilijk is, wel omdat deze benadering integraal en breed is en verschillende dimensies belicht.

Wicked problems

Klimaatverandering en verlies van biodiversiteit zijn twee van de grootste uitdagingen waar de mensheid ooit heeft voorgestaan. Én ze versterken elkaar. Het zijn schoolvoorbeelden wicked problems. Complex, met heel veel dimensies, veel verschillende manieren om ze te bekijken, heel moeilijk op te lossen.

We moeten deze wicked problems aanpakken op een integrale manier: vanuit verschillende fronten en sectoren, over administratieve grenzen heen, en waarbij alle inspanningen elkaar zoveel mogelijk versterken.

Een voorbeeld: bos en andere natuurlijke ecosystemen zijn essentieel voor het verzekeren van o.a. het in toom houden van klimaatsverandering en een goede watervoorziening. Deze zijn op hun beurt fundamenten voor voedselzekerheid, gezondheid en armoedebestrijding. Willen we de welvaart verzekeren, moeten we dus altijd zien dat we de basis, een goede status van de biosfeer, niet ondergraven. Anders brengen we automatisch ons toekomstig welzijn in gevaar.

Een win-win-win

De belangrijkste dimensies van de toekomst van onze globale maatschappij zijn vertaald in de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen of de SDG’s.

De interventies van BOS+ hebben steeds een integraal karakter, gericht op duurzame ontwikkelingsdoelstelling 1 (armoedebestrijding, in het bijzonder lokale gemeenschappen), 15 (biodiversiteit en terrestrische ecosystemen) en 13 (aanpakken van klimaatsverandering).

Naar een win-win-win tussen welvaart, biodiversiteit en klimaat.

Lansdschapsbenadering als integrale oplossing

Hoe doe je dat, het integreren van heel verschillende thema’s? Een van de manieren waarop BOS+ dit tracht te doen is met behulp van de landschapsbenadering.

Het oude paradigma dat kiezen voor meer natuur noodzakelijk een trade-off inhoudt waarbij we aan voedselproductie moet inboeten of dat je economie moet inruilen voor ecologie, verliest aan terrein. Er zijn manieren om beide te verzoenen, trade-offs om te zetten in synergieën, waarbij het resultaat groter is dan de som van de delen.

Op zoek naar synergie in een landschap

Heel bondig samengevat is de landschapsbenadering een manier om naar synergie te zoeken in hoe een landschap wordt beheerd. Een integrale en holistische manier om naar oplossingen te zoeken met een focus op duurzaam landgebruik.

Het omvat het proberen begrijpen van het landschap als systeem dat bestaat uit veel verschillende delen, met heel veel verschillende actoren, elk met hun eigen belang, steeds verbonden en/of deel van een groter gebied. Landschapsbenadering is het zoeken naar en toepassen van manieren hoe we dat systeem zo goed mogelijk kunnen beheren.

Betere bescherming van ecosystemen voor een betere landbouw

Bomen, bos en natuur voorzien ecosysteemdiensten die essentieel zijn voor landbouw en voedselvoorziening (waterregulering, erosiebescherming,…), wat sterke argumenten zijn voor het zoveel mogelijk beschermen van natuurlijke ecosystemen in een landschap.

Wat op één plaats gebeurt heeft invloed op andere delen van het landschap. Waterregulering door een bos vermindert bijvoorbeeld het risico op overstromingen stroomafwaarts. Erosie op landbouwgrond kan dan weer voor problemen zorgen in lager gelegen woonwijken.

Om die interacties tussen verschillende types landgebruik, in het bijzonder ecosysteemdiensten, zo goed mogelijk te beheren, moet je dus uitzoomen en op schaal van het landschap gaan werken.

De ruimtelijke component van beleid en bestuur is essentieel bij de landschapsbenadering.

Het principe van multifunctionaliteit 

Het integreren van meer biodiversiteit in een ander landgebruik is ook mogelijk. Agroforestry is daarvan een mooi voorbeeld. Agroforestry is een landgebruiksysteem waarbij het planten en/of actief beheren van bomen wordt gecombineerd met landbouw of veeteelt.

Bij agroforestry wordt het principe van multifunctionaliteit toegepast, een ander fundament van de landschapsbenadering. Op eenzelfde oppervlakte inkomen genereren, biodiversiteitsbehoud en voedselproductie in de hand werken.

Bij de zoektocht naar het evenwicht tussen natuurlijke ecosystemen en verschillende types landgebruik, moet je erkennen dat een landschap wordt ingenomen door heel wat verschillende actoren, die gelijklopende maar soms ook heel tegengestelde belangen hebben. Om dat evenwicht te vinden, moeten die actoren samen rond de tafel zitten en onderhandelen, steeds vanuit het oogpunt van een goed functionerend landschap.

Het Global Landscapes Forum

Daar gaat het heel vaak om in landschappen wereldwijd: bos en landbouw, als twee met elkaar concurerende kandidaten voor het innemen van de ruimte.

Het besef dat een goed evenwicht, en samenwerking tussen beide sectoren en de voordelen die ze voor elkaar kunnen bieden, essentieel is voor duurzaamheid, was de aanleiding voor de eerste editie van het Global Landscapes Forum, tijdens de COP 19 in 2013, als samensmelting van de landbouw- en bosdag. Sindsdien komen elk jaar professionals, onderzoekers en studenten van over de hele wereld samen om de benadering verder uit te werken, en te zoeken naar slimme oplossingen, synergiën en multifunctionaliteit.

Nadruk op mensen en lokale gemeenschappen

De landschapsbenadering legt ook de nadruk op mensen en lokale gemeenschappen. Als we kijken naar een landschap als systeem, dan gaat het over de bossen, bodems, water,…maar zeker ook de mensen die erin leven, en de interactie tussen beide. Hoe ze elkaar beïnvloeden, positief en negatief. Gezonde landschappen zijn een basis voor welvaart, gedegradeerde landschappen leiden tot armoede.

Het einddoel van een landschapsbenadering is een duurzaam, goed functionerend landschap, waarbinnen alle actoren zoveel mogelijk tevreden zijn met hoe het landgebruik is verdeeld, waarin biodiversiteit wordt behouden en voldoende voedsel geproduceerd. Duurzame landschappen zien er trouwens ook mooier uit. 

Auteur: Pieter Van De Sype