Wat is de impact van de Braziliaanse president Bolsonaro op het Amazonewoud en wat valt eraan te doen?

Bolsonaro.pngzondag 18 november 2018 06:50

De beleidsvoorstellen van de pas verkozen nieuwe president van Brazilië, Jair Bolsonaro, zijn op zijn zachts gezegd extreem te noemen. Polariserend, semi-fascistisch, zeer contraproductief voor de rechten van vrouwen, LGTB en inheemse gemeenschappen,... en last but not least, een bedreiging voor het Amazonewoud.

Bolsonaro wil het in zijn ogen irrelevante ministerie van milieu ‘integreren’ in het ministerie van landbouw, en de agentschappen die instaan voor het reguleren van mijnbouw en houtkap afschaffen. Hij kondigde eerder ook aan Brazilië terug te trekken uit het akkoord van Parijs. 

Hoewel er reeds veel over geschreven is, is de overwinning van de ‘Trump van de tropen’ belangrijk genoeg om er nog wat dieper op in te gaan. Belangrijk voor mensenrechten, belangrijk voor bos, belangrijk voor klimaat en dus belangrijk voor ons allemaal.

Het Amazonewoud en het Klimaat

Belangrijk, met de ‘B’ van Brazilië. Tweehonderd miljoen inwoners, pakweg twee keer zo groot als de Europese Unie, de achtste grootste economie ter wereld.  Dat kan tellen, maar waar het land echt emblematisch in is, is bos. Meer dan de helft van het Amazonewoud ligt in Brazilië. Dit woud blinkt uit in haar ongereptheid. Naast de Sahara, de woestijn in Australië en de Toendra’s in Rusland en Canada, omvat het een groot deel van een van de weinige nog intacte ecosystemen wereldwijd, die kost wat kost zoveel mogelijk moeten bewaard worden.  

      Figuur 1: nog bestaande, grootschalige intacte ecosystemen ('wildernis') wereldwijd. 

Bron: Watson et al., 2018

Het Amazonewoud staat al onder sterke druk. Het afsterven ervan is een van de belangrijkste en zorgwekkende kantelpunten die een terugkoppelingsmechanisme naar heel sterke klimaatsopwarming en massa-extinctie kunnen veroorzaken. De hoeveelheid broeikasgassen die daarbij zou vrijkomen, is zo gigantisch, dat het ons plots dichter zou brengen tot een  wereldwijde opwarming van vijf graden. Vijf graden, en dat terwijl de grens van 2 graden al als problematisch wordt gezien.

Donkere wolken boven inheemse gemeenschappen

Brazilië is wereldkampioen wat betreft gevaar voor milieuactivisten en inheemse gemeenschappen die hun landrechten proberen te verdedigen. In 2017 werden er 57 vermoord.

Inheemse gemeenschappen zijn enorm belangrijk voor het voortbestaan van het woud, en dat wordt wereldwijd steeds meer erkend. Er woedt een bittere strijd tussen de gemeenschappen en de agrobusiness, de grootste verantwoordelijken van de ontbossing, producenten van rundsvlees, soya en palmolie. Die palmen om de – letterlijke – honger van hun afnemers te stillen, nemen enorme hoeveelheden grond in, en gaan daarbij letterlijk over lijken.

Hoewel er wereldwijd vanuit die business ook initiatieven zijn om de productie duurzamer te maken, wil Bolsonaro in Brazilië een alliantie consolideren tussen een autoritaire overheid, extreem-rechtse groepen en de landbouwsector. Zijn discours – lijnrecht in tegenover het internationale – is gecentreerd op het afschaffen van inheemse reservaten. Met zijn fameuze quote ‘Onder inheems land zit een enorme rijkdom, we moeten dat veranderen.’ bedoelt hij met rijkdom het hout, landbouwgrond, de mineralen en de olie. Met ‘veranderen’ bedoelt hij het afnemen van al die weelde van de ‘geprivilegieerde’ gemeenschappen en verdelen onder de rest van de Brazilianen (zij het wat onrechtstreeks via de agribusiness en mijnbouwsector). De rijkdom die onder die territoria ligt is inderdaad onschatbaar, maar van een hele andere aard dan die waar hij op doelt – toch als je een beetje rekening houdt met toekomstige generaties. Als de polarisering en het aanzetten tot geweld waardoor de verkiezingen werden gekarakteriseerd, worden voortgezet, hebben de gemeenschappen inderdaad reden om erg bezorgd te zijn.

Figuur 3: Resultaten van het onderzoek van Staal et al., 2018 over de invloed van bomen op water in het Amazone bekken . Figuur C toont de fractie regenval die wordt veroorzaakt door bomen, wat voor Peru en een deel van Bolivië kan oplopen tot 50%

Tegenstroom

Bolsonaro’s beleid zal een belangrijke stempel drukken op de toekomst van het Amazonewoud, en zo op de inheemse gemeenschappen die er leven, de Andeslanden, en de wereld. Gezien zijn standpunten, discours, en de groepen die achter hem staan, zal die impact zal sowieso negatief zijn, maar er zijn ook manieren om die gevolgen zoveel mogelijk in te perken.

In de eerste plaats zal hij moeten kiezen. Er zit een gat van 34 miljard in de Braziliaanse begroting, en als er niet dringend heel drastische maatregelen genomen worden, stort het land binnen een paar jaar een totale crisis. Dit maakt dat hij – net als Trump – verre van al zijn beloften gaat kunnen nakomen. Goed nieuws dus voor de oppsitie in Brazilië.

De onherroepelijke schade aan het Amazonewoud en gevolgen voor het klimaat, biodiversiteit en de inheemse gemeenschappen door de nieuwe president, gaat in tegen het belang van álle Brazilianen, maar dat is nog te weinig doorgedrongen bij het grootste deel van de bevolking. Het land is ook rijk aan sterke grassroots-bewegingen ook tegen de vorige Braziliaanse regeringen oppositie voerden. Deze bewegingen zijn vastberaden en zullen actie ondernemen voor de mensenrechten en het milieu. Er zijn in Brazilië heel wat voorbeelden van succesvol verzet zoals deze Munduruku tegen de mijnbouw in hun gebied.

Hoe heviger er geprotesteerd wordt, hoe meer er druk wordt gelegd, hoe waarschijnlijker het is dat hij zich op andere zaken zal focussen. Zeker wanneer de protesten gaan over maatregelen die ingaan tegen internationale bindende akkoorden  zoals het klimaatakkoord van Parijs of de Agenda 2030 – getuige daarvan het intrekken van zijn belofte om uit het akkoord van Parijs te stappen al snel na zijn verkiezing.

Ook de invloed van de kerk – die een heel duidelijk standpunt heeft ingenomen wat betreft natuurbescherming en rechten van inheemse gemeenschappen – valt niet te onderschatten: 65 procent van de Brazilianen beschouwt zichzelf als katholiek.

Ook internationaal kunnen overheden, bedrijven en consumenten, veel doen om het Amazonewoud en zijn bewoners zoveel mogelijk te beschermen. Naast internationale akkoorden, is handel een zeer machtig wapen voor Europa. Bedrijven verplichten om aan te tonen dat het rundslvees, de soya en de palmolie die ze uit Brazilië halen van duurzame productie komt, is een daaro meen must.  De recente oproep van een aantal Europese landen (België niet incluis) om ontbossing tegen te gaan via duurzame handel, toont aan dat de wil ervoor bestaat. 

Overheden moeten ook zelf het goede voorbeeld geven. De Noorse overheid gaat daarom voluit voor een zero-ontbossing. Geen enkele openbare aanbesteding mag voortaan nog leiden tot ontbossing elders in de wereld. Ook Frankrijk is van plan om tegen 2030 te stoppen met de invoer van soja, palmolie, rundvlees, hout en andere producten die verband houden met ontbossing en niet-duurzame landbouw, en schiet daarmee vooruit op de rest van de EU. 

En last but not least, door het ondersteunen van initiatieven en projecten die het opnemen voor het bos en de inheemse gemeenschappen. 

Wil je meer te weten komen over deze thema's? Schrijf je dan hier in op een nieuwsbrief van BOS+. Thema van deze maand: klimaatmigratie.

Meer weten over dit thema

« Terug