Bosuitbreiding en agroforestry in Oeganda

Sattelietfoto werkgebied Oeganda.pngdonderdag 11 maart 2021

In Oeganda is er voor bos een gigantisch potentieel weggelegd, toch worden bomen er stilaan schaars. BOS+ strijdt er met hulp van het Kyaninga Forest Foundation (KFF) voor het behoud van bestaande bossen en om agroforestry er de normale gang van zaken te maken.

Op de foto hierboven ziet u het doorsnee werkgebied van onze projecten. Lichtgroene zones zijn landbouwpercelen, donkergroene zijn bossen en de blauwe vlekken zijn kratermeren van uitgedoofde vulkanen. De steile flanken van die kratermeren lenen zich moeilijk tot landbouw, waardoor bos er makkelijker blijft staan. Het zijn dan ook enorm belangrijke bastions van biodiversiteit, in een landschap dat steeds schraler wordt 

De bomen aan die kratermeren worden stilaan ook aangesnedenVele Oegandezen koken thuis met een houtvuur en dan is het bos dat er nog rest, een handige bron van hout. Ook voor constructie is hout een handig materiaal. Veel wettelijke bescherming is er helaas niet voor die bomen. Een eerste pijler van het werk dat BOS+ en de Kynaninga Forest Foundation (KFF) ter plaatse uitvoeren is dus zorgen dat die bossen behouden blijven. 

Triple win

Net zoals elders is het, eerder dan het wetttelijk kader, het effectief respecteren ervan dat bepalend is of bos blijft staan of niet”, legt Pieter Van de Sype uit, projectverantwoordelijke Tropenwerking van BOS+. “De kleine stukken bos die er nog zijn, moeten we dus met hand en tand verdedigen. Daarbij zetten we in op verschillende fronten. We organiseren monitoringspatrouilles samen met KFF die op het terrein de bossen gadeslaan. Daarnaast stimuleren we onderzoek naar die bossen, om de waarde ervan aan te tonen. De biodiversiteit en nog vele andere functies en voordelen die die bossen te bieden hebben, kan men niet hoog genoeg inschatten.” 

20191127_134301 - Pieter Van de Sype - Gehurkt samenzitten in veld.jpg

De aanpak van BOS+ gaat altijd voor een triple win: meer biodiversiteit, meer weerbaarheid tegen de klimaatopwarming en meer welvaart. “Daarom kijken we verder dan enkel het bos op de flanken van de kratermeren beschermen en herstellen”, zegt Pieter Van de Sype. “We werken samen met de lokale bevolking zodat ook zij wel varen bij meer bomen en bos.” 

Capaciteitsopbouw 

“Om bos te beschermen, moeten we kijken naar de oorzaken van kappingen” zegt Pieter Van de Sype. “Een groot deel van de bevolking kookt en verwarmt nog met houtskool. Daarom is een groot deel van ons werk met KFF ook het promoten van ecobriketten. Dat is een type houtskool waarvoor geen bomen hoeven te sneuvelen. Wanneer houtig residu zoals kleine takjes, bladeren en ander organisch materiaal wordt samengeperst, krijg je zo’n ecobriketHet brandt langer dan houtskool en bovendien kunnen mensen het zelf maken.” 

IMG_20191125_162324 - Pieter Van de Sype - Pieter bij stoof voor ecobriket.jpg

Ecobriketten samenpersen kan met een eenvoudig mechanisch toestel. Het is dus goedkoop en makkelijk voor bewoners om te produceren. “Daarnaast leren we, samen met ENABEL, hen ook om een meer efficiente stoof te hanteren. In een kleine stoof werken die ecobriketten het beste en kunnen de lokale bewoners een potje koken voor hun huishouden. Ze hoeven geen bomen meer te kappen of brandhout te kopen. Afval wordt een grondstof. De capaciteiten van huishoudens zijn groter en gaan niet langer ten koste van bos. 

20191125_134013 - Pieter van de Sype - ecobriket.jpg

Nieuwe bomen 

Tegengaan van houtkap is één ding, een ander is zorgen voor extra bomen. Met een groot deel van het land dat reeds ingenomen is door landbouw, valt daar veel winst te halen voor meer biodiversiteit.  

Pieter Van de Sype: “Het is mogelijk én bovendien wenselijk om bomen te integreren bij het landbouwsysteem. Dat vereist een degelijke, goed doordachte aanpak en het systeem heet met een duur woord agroforestry: een biodivers landbouwsysteem waar ook bomen deel van uitmaken.” 

“Het idee achter agroforestry is dat bomen extra rendement opleveren voor de geteelde gewassen. Meer bomen, betekent meer biodiversiteit, wat meer bestuivers met zich meebrengt en ook meer natuurlijke competitie en dus meer predatie van pest- en plaagsoorten.  Eén boom kan zo al heel wat bestuivers aantrekken, die dan ook de gewassen bestuiven. Zijn schaduw kan beschermen tegen felle zon en na verloop van tijd zorgt hij voor een betere waterretentie in de grond en voor een rijkere bodem. Met de juiste boomsoort hebben boeren ook voldoende grondstoffen voor ecobriketten en oogsten ze ook nog eens fruit of noten van de boom.” 

20191127_102248 - Pieter Van de Sype - man bij jonge boom.jpg

Juiste boom op de juiste plaats

Met die voordelen heb je boeren zo overtuigd, zou je denken. De realiteit ligt echter anders. “Het is opboksen tegen een stug traditioneel landbouwsysteem”, weet Pieter Van de Sype uit ervaring. “Omdat het anders is dan voorheen, moet je met een heel sterk verhaal komen aanzetten. Boeren kijken ook op een andere manier naar de natuur dan bijvoorbeeld een natuurbeheerder. Voor hen is een nieuwe plant een mogelijke uitvalsbasis voor een plaagdier. Daarom is ook weer hier de juiste boomsoort weten te kiezen van essentieel belang, waarvoor we op de tropische bomenkennis van KFF kunnen rekenen. 

Wat ook meespeelt, is de termijn waarop zo’n systeem begint te renderen”, zegt Van de Sype. “Armere boeren leven vooral van jaar tot jaar en hoe ze het zullen uithouden tot het volgende jaar. Aan agroforestry doen, vereist een plan op lange termijn uitvoeren. Kleine spelers hebben echter vaak die keuze niet in handen. De voordelen van agroforestry treden pas in werking als een boom al wat groter is, na een jaar of vijf à tien, afhankelijk van de soort. We zijn zeker dat agroforestry dan beter werkt dan de traditionele methode, maar die vijf à tien jaar overbruggen is niet eenvoudig. Hierin kan ondersteuning van de overheid helpen, als ze de boeren incentives geven om te veranderen. 

20191127_104403 - Pieter Van de SYpe - vers aangelegd veld met boom op achtergrond.jpg

Houtkanten

Agroforestry wil niet zeggen dat er altijd sprake is van enkele bomen tussen de gewassen. Perceelsranden beplanten met juiste soorten kan ook een sterke biodiversiteitswinst opleveren, met ook weer voordelen voor de gewassen. “Zogenoemde houtkanten of hedgerows bieden gelijkaardige voordelen dan de typische agroforestry”, voegt Pieter Van de Sype er nog aan toe. “Een boost voor biodiversiteit en voor de bodemrijkdom.” 

Ook daar is langetermijnvisie van belang. “Net daarbij kan BOS+ en KFF de mensen helpen”, zegt Pieter Van de Sype. “We zorgen voor een plan van aanpak op lange termijn met een goede opvolging. We tonen voorbeelden van andere boeren bij wie het al gebeurd is. KFF met hun lokale verankering hebben de nodige expertise om de juiste boom op de juiste plek te krijgen en om de boer overtuigd te krijgen. Zo bouwen we aan een systeemverandering, die robuuster is voor het klimaat en beter voor mens en de biodiversiteit. Daarbij kunnen we alle steun gebruiken. 

« Terug