Het Amazonewoud staat in brand: wat kunnen we eraan doen?

ruimte_rook.jpgvrijdag 23 augustus 2019 04:25

Het grootste regenwoud ter wereld wordt geteisterd door zeer hevige branden. Ontnuchterende, sombere en ronduit beangstigende beelden zijn de wereld aan het rond gaan. Dit is inderdaad zeer, zeer erg. Maar niet hopeloos.

Rookpluimen in Brazilië, Bolvia en Paraguay zichtbaar vanuit de Ruimte. Bron: NOAA - Environmental Visualization Laboratory

Elk jaar vinden er in het Amazonewoud en andere bossen in Zuid-Amerika ontelbare branden plaats tijdens het droogseizoen, vooral omdat bos moet plaatsmaken voor landbouwgrond en weiland. Tot in de oostelijke valleiën van de Andes hangt zoals gewoonlijk een wazige, subtiele sluier, die het zicht op het imposante landschap belemmert. 's Nachts zie je overal oranje vlekken die onheilspellend afsteken tegen de donkere bergflanken.  

Maar die witgrijze waas is dit jaar meer alomtegenwoordig dan normaal. De intensiteit en oppervlakte van de branden, vooral in Brazilië, Bolivia en Paraguay, heeft de afgelopen twee weken enorme proporties aangenomen. Beelden vanuit de ruimte laten weinig twijfel over de enorme schaal van de toestand (Volgende sites tonen heel duidelijk waar de brandhaarden zich bevinden en wat de impact ervan is: Concentratie CO2, Branden, Aerosols).

Kritieke situatie

Alleen al in Brazilië is dit jaar bijna dubbel zoveel ontbost in vergelijking met vorig jaar, met meer dan 70.000 geregistreerde branden, waarvan 40.000 in het Amazonewoud. Ongeveer de helft daarvan vond plaats in de laatste drie weken. In juli is de ontbossing verdrievoudigd in vergelijking met 2018. Die gegevens komen van het Braziliaanse instituut INPE, waarvan de directeur begin deze maand door President Bolsonaro werd ontslagen...wegens een dispuut over de cijfers. De voorspellingen over de rampzalige impact van zijn beleid komen dus jammer genoeg uit.

De combinatie van versoepelde milieuwetgeving, budgetsinkrimping van en zelfs frontale aanvallen op de milieu-sector, NGO’s en inheemse gemeenschappen, waar Bolsonaro het gezicht van is – maar die ook buiten Brazilië heerst – is een belangrijke factor in de sterke toename van de branden. De toenemende impact van klimaatverandering (droogte, seizoensvariabiliteit en ziektes), maakt het woud ook minder resistent en werkt zo de snelle verspreiding van het vuur in de hand.

We zitten al dichtbij een kantelpunt voor het Amazonewoud, dat van vitaal belang is voor een wereldwijde duurzame toekomst. Zoveel mogelijk in stand houden van het woud is essentieel voor de stabiliteit van het klimaatsysteem en behoud van biodiversiteit. Voor grote delen van het Zuid-Amerikaanse continent is het voortbestaan ervan een noodzakelijke voorwaarde voor watervoorziening: het bos heeft een aanzuigeffect op vocht uit de Atlantische Oceaan en dient daarna als transportband om al dat water tot tegen de Andes te brengen. Last but not least zijn het vooral de honderdduizenden mensen die in en rondom het bos wonen die de eerste slachtoffers zijn, en de basis van hun levensonderhoud letterlijk in vlammen zien opgaan.

Storm van protest

Op het eerste zicht zeer somber en onrustwekkend nieuws dus, maar het besef van ernst van de situatie heeft ook een tsunami van hevig protest veroorzaakt. De branden zijn viraal gegaan: beelden van inheemse gemeenschappen van wie het territorium wordt afgebrand; eerdere vergelijkingen met de Notre-Dame – en hoe snel er voor de heropbouw ervan geld werd verzameld – worden terug opgerakeld; hoe het in Sao Paolo overdag plots nacht werd door de rook afkomstig uit Paraguay.

De sterke aandacht kan enkel maar bijdragen tot de druk die nu al op Brazilië ligt. Noorwegen en Duitsland hadden eerder al hun steun aan belangrijke fondsen bevroren en er is ook al sprake van het niet ratificeren van het EU-Mercosur handelsverdrag – wat voor Brazilië 100 miljard dollar zou opbrengen tegen 2035, zeer welgekomen middelen voor een krimpende economie. De Duitse minister van Milieu heeft aangegeven dat Brazilië de beloftes in het kader van het klimaatsakkoord van Parijs (43% vermindering van emissies tegen 2030) moet nakomen. Ook vanuit Brazilië zelf komt er meer en meer kritiek, zelfs vanuit de sector van grootschalige landbouwbedrijven. 

Help mee het Amazonewoud te beschermen

De branden zijn inderdaad een echte ramp. Maar een kantelpunt kan ook de andere richting in geduwd worden. Mee inzetten op het redden van het woud kan op verschillende manieren. Een paar voorbeelden:

  • Verantwoord consumeren
    • Overheidsbeleid is een zeer belangrijke factor in het tegengaan of in de hand werken van ontbossing, en Bolsonaro en andere overheden worden zeer terecht met de vinger gewezen. Maar dat neemt niet weg dat landbouw en veeteelt de belangrijkste echte drivers zijn van de ontbossing en branden die nu plaatsvinden. Om te beantwoorden aan de grote en toenemende vraag naar bepaalde producten (in het Amazonewoud voornamelijk rundsvlees en soya). Een echte transformatie van de manier waarop we voedsel produceren en consumeren is nodig om het probleem bij de wortels aan te pakken. Bijdragen aan die transformatie kan je doen door minder vlees te eten en meer rekening te houden met de duurzame oorsprong van producten. Transparantie van die oorsprong en controle op het effectief duurzame karakter, wordt trouwens steeds beter. Het wordt als consument dus makkelijker om voor duurzaam te kiezen. 
  • Mee het nieuws helpen verspreiden en onder de aandacht (blijven) brengen bij publieke opinie en beleidsmakers
    • De impact van de branden, het belang van het Amazonewoud, bos en bomen.
    • En het belang van het dringend en drastisch aanpakken van klimaatverandering – die het woud meer vatbaar maakt voor branden
  • Steun organisaties die het Amazonewoud en inheemse gemeenschappen mee helpen beschermen

Ook BOS+ zet zich in om het tij te keren. In drie Amazonelanden versterken we lokale en inheemse gemeenschappen en organisaties in duurzaam bosbeheer, bosbescherming én herstel van bos, in het Amazonewoud en droogbos. Voor meer en beter bos dat bijdraagt tot lokale ontwikkeling. Sterkere, meer mondige actoren, die een duurzaam inkomen halen uit hun bossen, bieden meer weerstand tegen de bedreigingen op het bos. En door in te zetten op herstel en behoud vermindert de kwetsbaarheid van het woud, en wordt klimaatverandering tegengegaan.

Het Amazonewoud en de bossen van Zuid-Amerika zijn van onschatbare waarde. Ze staan onder enorme druk, maar we kunnen er nog steeds iets aan doen. En best zo snel en zo straf mogelijk.

 

« Terug