‘Inspired by nature’: BOS+ en partners tonen duurzaam design op zomerexpo in Gent

4DMGvrijdag 28 juni 2019 15:52

Een zomertip voor de liefhebbers van natuur, kunst én design; trek de komende maanden eens naar het Design Museum in Gent. Daar vind je nog tot eind september de expo Belgian Design: Generous Nature, u aangeboden door BOS+, Flanders DC, de OVAM en het Design Museum Gent, gegroeid uit het project MAAKBAAR. Met een netwerknamiddag voor professionals en een nocturne voor het publiek, werd de tentoonstelling recent ook feestelijk ingehuldigd.

Een zomertip voor de liefhebbers van natuur, kunst én design; trek de komende maanden eens naar het Design Museum in Gent. Daar vind je nog tot eind september de expo Belgian Design: Generous Nature, u aangeboden door BOS+, Flanders DC, de OVAM en het Design Museum Gent, gegroeid uit het project MAAKBAAR. Met een netwerknamiddag voor professionals en een nocturne voor het publiek, werd de tentoonstelling recent ook feestelijk ingehuldigd.

Een expo met een missie

Belgian Design: Generous Nature is een tentoonstelling met een missie. Ze wijst de bezoeker op de rol, of op zijn minst het potentieel van de designsector in de transitie naar een duurzame, mondiale samenleving. De expo zelf heeft al een kleine voorgeschiedenis. Nog voor ze halt hield in Gent maakte ze, in een lichtjes andere vorm, een goede beurt op de Design Week van Milaan. Daar bundelde ze de resultaten van drie Belgische trajecten, die elk op een verschillende manier op zoek gingen naar ‘duurzaam design’. Ons project MAAKBAAR was daar één van. Twee jaar lang werden Vlaamse ontwerpers uitgedaagd en begeleid in hun inspanningen om duurzaamheid een centrale plaats te geven in hun werk. Wie zich graag laat verrassen mag zich meteen naar het museum reppen, maar voor wie liever geïnformeerd vertrekt: een terugblik op hoe dit project is ontstaan en gegroeid.

Ontwerper, neem je verantwoordelijkheid 

“Willen jullie meewerken aan de toekomst van duurzaam design in Vlaanderen?”  Dat is de vraag die BOS+ drie jaar geleden voorlegde aan de Vlaamse designsector. Maar wat begon als een voorzichtige uitgestoken hand, werd gretig opgepikt door ontwerpers, scholen en de hele sector. Wat dit project zo bijzonder zou maken, was dan ook het uitzonderlijk partnerschap dat daarop ontstond: met sectororganisatie Flanders DC, een culturele instelling als het Design Museum Gent, het kenniscentrum van de OVAM en onze Peruaanse partner-ngo AIDER. BOS+ zelf was initiatiefnemer van dit project, maar als milieu -en ontwikkelingsorganisatie in alle betekenissen van het woord een ‘groentje’ in de wereld van design. 

En toch was het voor BOS+ een weloverwogen keuze om een samenwerking met deze sector aan te gaan. Waar wij ons zorgen over maken, is de manier waarop we als maatschappij met onze grondstoffen omgaan en de gevolgen van onze keuzes voor mens en milieu - hier en in het zuiden van de wereld. Waar wij van dromen is een ‘duurzame, mondiale samenleving’ zoals dat dan heet. Maar hoe geraken we daar? En wie kan daar mee aan bouwen? Daarvoor moeten we ook buiten onze eigen sector durven kijken. Naar het begin van de hele productie- en consumptieketen en dus: naar design. 

Want ja, ontwerpers hebben een belangrijke verantwoordelijkheid bij hun keuzes over de oorsprong en het gebruik van materialen, productieprocessen en energieverbruik, afval en reststromen. Maar ook voor positieve verandering hebben ze een sleutelrol. Ze combineren een uitgebreide technische kennis met de kunst om mensen aan te spreken en mee te nemen, om nieuwe toekomstvisies te verbeelden en tegelijk te materialiseren. En net dat maakt hen cruciaal voor een eerlijke en verantwoorde productie en consumptie. Met de combinatie van creativiteit en daadkracht brengen ze de circulaire gedachte in de praktijk.



MAAKBAAR ontwerper Filip Jansens ontwikkelde met Lunair een collectie stijlvolle lampen uit afgekeurde hout- en marmerresten

 

Van droom tot daad

In drie jaar tijd kan er veel veranderen. Toen we in de zomer van 2016 van start gingen spraken we met scholen waar duurzaamheid nog amper of niet in het curriculum zat, met ontwerpers die conceptueel interesse hadden in duurzaam design maar alle kennis ontbraken, en met sectororganisaties die voor good practices en advies vooral naar de buurlanden verwezen. Maar, het enthousiasme om daar verandering in te brengen was groot. De sector reageerde met veel overgave en snel werd duidelijk; Vlaamse designers voelden niet alleen dat ze iets ‘moesten’ gaan doen rond duurzaamheid, ze wílden dat ook.  

En zo was MAAKBAAR geboren. Een project dat dankzij het enthousiasme van die sector zou uitgroeien tot een combinatie van een 2-jarig begeleidingstraject voor 10 professionele ontwerpers, een 20-tal lezingen voor ruim 1000 geïnteresseerden, 3 tentoonstellingen met meer dan 15.000 bezoekers, en een educatief traject in 10 verschillende ontwerpopleidingen voor zo’n 700 studenten. Kort gezegd; een ambitieus project waarin we de hele Vlaamse designsector konden uitdagen om positief bij te dragen aan een duurzame, mondiale samenleving.  

Leren van het bos

Eenmaal vertrokken, lag de ambitie meteen hoog. Wat is duurzaam design en hoe ga je daarmee aan de slag? In onze definitie zou dat alleszins niet ‘zomaar’ gelijk staan aan ecodesign. Daarin zouden we rekening houden met ecologische, maar ook sociale en economische aspecten van duurzaamheid. Daarin zouden we geen genoegen nemen met een neutrale impact, maar vastberaden streven naar een positieve bijdrage van design. Eerder dan ‘welke invloed kan duurzaamheid hebben op jouw ontwerp?’ wilden we van designers weten ‘welke invloed kan jouw ontwerp hebben op (de transitie naar) een duurzame samenleving?’. Slik. 

Maar om ontwerpers te activeren, moet je ze ook inspireren. Willen we designers meer duurzaam zien werken, laat ze dan leren van de beste. Laat ze leren van het bos, laat ze leren van de natuur. Generous nature.

MAAKBAAR ontwerper Sep verboom maakte in co-creatie met de Peruviaanse houtbewerker Arsenio Muñoz Blas een collectie objecten uit gecertificeerd hout


Generous Nature: een introductie in drie feiten 

‘Wat kunnen ontwerpers leren van het bos?’ Drie jaar later kan je die startvraag nog terugvinden in de eindtentoonstelling van het project. De introductietekst van de expo schetst in drie veelzeggende feiten de visie en lessen uit het gelopen parcours.

1) “De natuur is genereus. Al onze grondstoffen en alles wat we gebruiken, verwerken en consumeren, krijgen we van de natuur.” 

Dit inzicht alleen al, is een ongelooflijke les voor ontwerpers. Stel je voor dat we effectief kunnen groeien naar design dat dingen produceert zoals we dat zien gebeuren in de natuur. In de genereuze natuur. Dat alles wat we creëren geen negatieve effecten heeft, zelfs niet neutraal is, maar een positieve en cruciale bijdrage levert aan het grotere ecosysteem. 

2) “De industriële samenleving heeft zoveel aan de natuur onttrokken dat al onze ecosystemen onder druk staan en bedreigd worden.” 

Die vaststelling is minder positief maar daarom niet minder cruciaal. Laat ze alleen geen rem worden, maar een vertrekpunt voor ontwerpers. Het toekomstbeeld van een steeds warmere en steeds minder leefbare aarde kan mensen bang maken en verlammen. Het kan mensen verblinden voor wat er vandaag nog kan gebeuren om die toekomst te veranderen. Maar het kan ook activeren. Design heeft vandaag een belangrijke keuze maken: wegkijken of reageren. 

3) “In de gegeven omstandigheden is er een rol weggelegd voor design - dat uiteindelijk gaat over het vormgeven van de natuur (via industrie, vakmanschap en sociale praktijken). Steeds meer ontwerpers erkennen deze verantwoordelijkheid. Toch moet er op dit vlak nog heel wat gebeuren; alles moet opnieuw worden uitgevonden.” 

Een nieuwe tendens in design werd ontegensprekelijk in gang getrapt. Een groeiende beweging van ontwerpers die zich bewust is van de kritieke context, zonder zich erdoor te laten verlammen. Ontelbare nieuwe sporen om te onderzoeken. 

Belgian Design: Generous Nature toont maar enkele van de vele mogelijke routes. Onder meer een surfplank uit gerecycleerde en natuurlijke materialen (Philippe Martens), objecten uit gecertificeerd hout (Sep verboom), een pique fleur geïnspireerd op traditioneel Peruviaans vlechtwerk (Roel Vandebeek), een open sourcekit die veilige speelomgevingen faciliteert voor kinderen in crisissituaties (Emma Ribbens), een schoen geproduceerd op basis van zwammen (Kristel Peters) en stijlvolle lampen uit afgekeurde hout- en marmerresten (Filip Janssens), tonen de kracht en de schoonheid van een Generous Nature.  

De expo Belgian Design: Generous Nature in het Design Museum Gent 


Ontwerpen van/voor de toekomst

MAAKBAAR kan vandaag tevreden terugblikken. We zijn dankbaar voor de boeiende en gevarieerde groep ontwerpers die we konden samenbrengen; onder hen jonge starters maar ook  gevestigde waarden, duurzaamheidsexperts (in wording) maar evengoed ontwerpers die met dit thema een sprong in het onbekende waagden. Anderhalf jaar lang mochten ze leren van de projectpartners, van good practices uit het buitenland maar ook: van elkaar. Hun gezamenlijke traject maakte dit project bijzonder voor hen en voor iedereen die erbij betrokken was. 

Gelukkig staan deze ‘MAAKBAAR ontwerper’ er lang niet meer alleen voor. Daarachter staan, dat mochten we ondervinden, nog zoveel jonge designers klaar om te werken aan een andere manier van ontwerpen, produceren en consumeren. Deze nieuwe generatie schreeuwt harder dan ooit dat ze begaan is met de toekomst. Op straat, in de klas en in straks ook in hun eigen atelier. 

Het is een voorrecht hun ideeën en realisaties in deze expo met het grote publiek te kunnen delen. Want we we geloven dat ook dat cruciaal is; consumenten, gebruikers en supporters die nieuwe vormen van ‘duurzaam’ design een kans willen geven en een toekomst bieden. Nee, zij staan niet alleen voor de CO2 of de bossen die ze besparen, maar ook en misschien wel des te meer voor de alternatieve toekomstbeelden die ze materialiseren. 

 

Praktisch: De expo Belgian Design: Generous Nature is van 17 mei tot 29 september te zien op de kelderverdieping (-1) van het Design Museum Gent. 
Partners: BOS+, Design Museum Gent, Flanders DC, OVAM en AIDER Peru. 
Onderwijspartners: Universiteit Gent, Universiteit Antwerpen, LUCA Gent, LUCA Genk, LUCA Brussel, Howest, Thomas More Mechelen en Universiteit Hasselt. 
Deelnemende ontwerpers: Charlotte Antoons, Pieter Dondeyne, Ben Hagenaars, Filip Janssens, Philippe Martens, Kristel Peters, Emma Ribbens, Heleen Sintobin, Roel Vandebeek, Jan Velthuizen en Sep Verboom. 
Met steun van: De Vlaamse overheid Dienst Internationaal Vlaanderen en de Belgische Ontwikkelingssamenwerking.  



Nog meer weten? 

Ook Flanders DC blikte terug op het MAAKBAAR traject. Je leest hun inzichten hier



« Terug