De migrantenkaravaan in Centraal-Amerika wordt voortgedreven door klimaatverandering

16707662854_1318cfedab_o.pngvrijdag 16 november 2018 08:49

ironpoison (CC BY-NC 2.0)

Armoede en misdaad worden vaak aangehaald als de redenen voor de uittocht van de Centraal-Amerikaanse migranten. Toch is volgens deskundigen het veranderende klimaat een van de belangrijke achterliggende oorzaken.

Deze zomer is in de ‘Droge Corridor’ van Centraal-Amerika – een strook van historisch dorre grond die door Guatemala, Honduras, Nicaragua en El Salvador loopt – zo’n 80 procent van de maïs en bonenoogst verloren gegaan door droogte.

De voedselzekerheid van 2,1 miljoen mensen hangt van deze gewassen af. De mogelijke komst van El Niño eind dit jaar kan de problemen nog groter maken. In augustus heeft Honduras, een van ’s werelds meest kwetsbare landen wat betreft klimaatverandering, de noodtoestand uitgeroepen.

September in Honduras is traditioneel gezien de maand om gewassen te oogsten en op te slaan. Deze september vond de zoveelste exodus plaats, in navolging van de vele Hondurezen die het land de afgelopen jaren verlaten hebben.

Individuen en families maakten plannen, eerst via Facebook en WhatsApp en daarna via het nieuws en mond-tot-mondreclame, om samen naar de Verenigde Staten te reizen. Het reizen in groep biedt een zekere mate van bescherming tegen politieagenten en bendeleden.

Het grotere plaatje

Het klopt dat Guatemala, Honduras en El Salvador te lijden hebben onder geweld, georganiseerde misdaad, drugshandel en wijdverspreide corruptie. Ook de lage lonen, de precaire werkomstandigheden en de aanhoudende inflatie maken het leven voor gewone inwoners erg moeilijk. Toch is volgens deskundigen klimaatverandering een belangrijke factor die problemen verergert of zelfs veroorzaakt, zoals in het geval van mislukte oogsten en armoede.

In de Centraal-Amerikaanse Droge Corridor woont 60 procent van de ruim 10 miljoen mensen in armoede. Vandaag de dag werkt 1 op de 4 Hondurezen in de landbouw. Bananen en koffie zijn nog steeds twee van de belangrijkste economische pijlers van het land.

"De focus op geweld overschaduwt het grotere plaatje - dat is dat mensen zich verplaatsen vanwege een of andere vorm van voedselonzekerheid," zei Robert Albro, een onderzoeker aan het Center for Latin American en Latino Studies aan de American University. "De belangrijkste reden waarom mensen verhuizen is omdat ze te weinig te eten hebben. Dit houdt sterk verband met klimaatverandering.”

Migranten benoemen niet vaak "klimaatverandering" als een motiverende factor om te vertrekken omdat het concept zo abstract en langdurig is, aldus Albro. Maar kleine landbouwers uit de regio zijn zich pijnlijk bewust van de veranderingen in de weerpatronen die gewassen kunnen ruïneren en inkomens kunnen decimeren.

Een internationale odyssee

De eerste reactie van mensen in deze omstandigheden is niet om een internationale migratieroute aan te vangen. Boeren trekken eerst naar de steden, waar ze geconfronteerd worden met een nieuwe reeks problemen, die hen op hun beurt aanzetten tot een internationale odyssee.

"Er is een interne beweging waar iemand naar bijvoorbeeld Guatemala-Stad gaat en dan misschien door een bende wordt afgeperst en vervolgens naar de VS verhuist", aldus Stephanie Leutert, een expert in Midden-Amerikaanse migratie en veiligheid aan de Universiteit van Texas. "Als ze hier aankomen zullen ze zeggen dat ze door geweld zijn verhuisd - maar de klimaatverandering was de verergerende factor".

Geen internationaal kader

Meer dan 50.000 Guatemalteekse families werden gearresteerd in een poging om de Amerikaanse grens over te steken sinds het begin van dit jaar, een verdubbeling ten opzichte van het voorgaande jaar, volgens het Amerikaanse agentschap voor douane en grensbescherming.

Ons huidige internationale kader voor gedwongen migratie, dat verder bouwt op de conventie van Genève van 1951, biedt geen kader voor economische migranten. Wie migreert vanwege armoede, ook al is het een ernstige en levensbedreigende vorm van armoede, is geen vluchteling. Hetzelfde geldt voor klimaatmigranten.

Hoewel sinds 2008 naar schatting meer dan 22 miljoen mensen ontheemd zijn geraakt door klimaatverandering of extreme weersomstandigheden, is er nog steeds geen internationaal beschermend kader voor degenen die vluchten vanwege klimaatverandering, of de miljoenen mensen die dat in de komende decennia nog zullen doen.

Slopend en vol risico's

Ondertussen trekken de migranten door rivieren, slapen ze op pleinen, verzorgen ze hun blaren, wachten ze in de rij op voedsel, en vervolgen ze hun weg naar de Amerikaanse grens, waar duizenden militairen patrouilleren langs kilometers lange hekken, muren en prikkeldraad.

Veel politici en nieuwszenders blijven hen afschilderen als een bende illegale en hebzuchtige indringers die willen profiteren van het beleid en de economie van de VS. Toch is de tocht die ze maken slopend en vol risico's. Het is een reis die je niet maakt zonder goede reden.

Massaal bomen planten

Er bestaan geen miraculeuze oplossingen om de klimaatproblematiek, de armoede en de migratie van vandaag op morgen te stoppen. Maar wat BOS+ weet is dat we kunnen investeren in een goedkope lange termijnoplossing om klimaatverandering tegen te gaan én om de ergste effecten van klimaatverandering af te zwakken: we moeten massaal bossen aanplanten.

 

Wil je meer te weten komen over dit thema? Schrijf je dan hier in op een nieuwsbrief van BOS+. Thema van deze maand: klimaatmigratie.

Meer weten over dit thema

« Terug