Ontbossing als hoofdverdachte voor nieuwe virussen

ECU_RUNA_landschapSaturday 27 June 2020 08:07

By Tillia Eestermans

De coronaviruspandemie legt op een pijnlijke manier onze huidige relatie met de natuur bloot. Uit recent onderzoek blijkt nu dat niet alleen de jacht op en verkoop van wilde dieren een oorzaak is van het uitbreken van het virus, maar ook ontbossing en fragmentatie van tropische wouden daar een cruciale rol in spelen. Volgens deskundigen Amy Vittor, Gabriel Zorella Laporta en Maria Anice Mureb Sallum leidt de ontbossing en fragmentatie van tropische wouden namelijk tot een specifieke dynamiek, die de verspreiding van ziekten in de hand werkt.

Ontbossing voor vlees, soja, palmolie en hout

48610743566_2d0fc7a2e5_k.jpg

De coronaviruspandemie heeft het risico van zoönose - het overspringen van virussen van dier op mens- opnieuw in het centrum van de belangstelling gebracht. Die sprongen gebeuren opvallend vaak aan de rand van tropische wouden, waar ontbossing mensen steeds dichter bij de natuurlijke habitat van dieren brengt. Zowel gele koorts, malaria, Venezolaanse equine encefalitis als ebola zijn ziektes die werden overgedragen van de ene soort op de andere, aan de rand van het bos. De onderzoekers ontdekten dat de gemeenschappelijke factor van de verspreiding van al deze ziektes de ontbossing van het leefgebied van de natuurlijke habitat van wilde dieren is.

Meer dan de helft van alle tropische ontbossing in de wereld wordt veroorzaakt door de productie van vier producten: rundvlees, soja, palmolie en hout. Volwassen, biodiverse wouden moeten plaats maken voor monoculturen en diersoorten proberen het te redden in steeds kleinere, geïsoleerde stukken van het woud. Naarmate ook menselijke nederzettingen dichter bij het woud komen, stijgt de kans op contact tussen mens en wild, en opportunistische diersoorten kunnen er bovendien oprukken.

Wat met het coronavirus?

coronavirus-5309938_1920.jpg

Hoewel de oorsprong van het SARS-CoV-2 virus nog niet helemaal duidelijk is, is een genetisch gelijkaardig virus gevonden in vleermuizen van de hoefijzerneusfamilie en javaanse schubdieren, een ernstig bedreigde diersoort. Het leefgebied van beide soorten overlapt in de wouden van Zuidoost-Azië. Naarmate die habitat krimpt, lijkt het mogelijk dat ook de schubdieren kampen met een hogere dichtheid en dus vatbaarheid voor ziekten.

In feite is het zo dat in stedelijke bosfragmenten in Maleisië schubdieren werden gevonden, hoewel de gemiddelde diversiteit aan zoogdieren er veel lager was dan in gelijkaardige delen aaneengesloten woud. Dat toont aan dat het dier in staat is stand te houden in gefragmenteerde wouden waar de kans hoger is op contact met mensen en met andere dieren die mogelijk zoönotische virussen kunnen overbrengen, zoals vleermuizen. 

Het schubdier wordt bejaagd voor zijn vlees, huid en schubben en wordt gesmokkeld vanuit Maleisië en Vietnam naar China. Een wildmarkt in Wuhan waar dergelijke dieren verkocht worden, is verdacht als bron van de pandemie.

Zoönosen voorkomen?

We weten nog altijd heel veel niet over hoe virussen overstappen van wilde soorten naar de mens en welke factoren die contacten aanjagen. Maar gefragmenteerde stukken woud en de landschappen die daarbij horen, zoals de bosrand, landbouwgebied en weiden, komen steeds terug in de reconstructie van hoe de ziekten de overstap maakten. 

Terwijl veel soorten verdwijnen naarmate de wouden worden vernield, blijken sommige soorten zich te kunnen aanpassen. De soorten die daarin slagen, blijken in hogere concentraties voor te komen en drijven het aantal besmettingen op. 

De feiten maken duidelijk dat de mens de productie van voedsel, grondstoffen uit het woud en andere producten in evenwicht moet brengen met de bescherming van tropische wouden. Wilde diersoorten beschermen kan ook helpen om hun ziekten in toom te houden, de zoönotische overdracht te vermijden en dus zo ook de mens ten goede te komen. 

BRON: IPS news (26 juni 2020), oorspronkelijk verschenen op theconversation.com(‘How deforestation helps deadly viruses jump from animals to humans’, Vittor, A., Laporta, G.Z. & Sallum, M.A.M., 2020).

 

« Back

Archive > 2020 > June