Alfred Brownell, de man die de kaalslag van 200.000 hectare tropisch bos in Liberia tegenhield

demo.pngTuesday 10 March 2020 11:56

By Bart Carlier

Brownell ontving in 2019 de Goldman Milieuprijs voor Afrika als erkenning voor de strijd die hij en zijn collega’s van de ngo Green Advocates in Liberia voeren. Onder het leiderschap van Brownell kon de ngo palmoliebedrijven tegenhouden die massaal het recht op grondbezit van plattelandsgemeenschappen schonden. Brownell en zijn Green Advocates stopten zo de kaalslag van meer dan 200.000 hectare bos.

De Liberiaan verloor bijna het leven bij het verdedigen van gemeenschappen die in de bossen van zijn thuisland wonen. In 2016 moest hij zijn geboorteland ontvluchten en werkt nu als een vooraanstaand wetenschapper aan de Northeastern University School of Law in Boston, Massachusetts.

De longen van West-Afrika

Het ‘Upper Guinea Forest’ in Liberia is het grootste nog intacte bos in West-Afrika. Volgens Brownell is dit ecosysteem een thuis voor 2.000 plantensoorten, 1.000 insecten, 240 variëteiten aan bomen en 150 verschillende zoogdieren (waaronder het iconische maar zeer bedreigde dwergnijlpaard).  

"Het bos is een hotspot van biodiversiteit," legt hij uit. “Een opslagplaats voor koolstof en dus dé groene long van de regio."

Het bos voorziet in het levensonderhoud en ecosysteemdiensten zoals voedsel en water voor duizenden West-Afrikanen. Heel wat multinationals hebben een oogje op het bos. Palmolie — dat men o.a. terugvindt in voedsel, cosmetica en biobrandstof – is ‘s werelds meest gebruikte plantaardige olie.

Palmoliebedrijven uit Zuidoost-Azië

De vraag naar dit alomtegenwoordige ingrediënt is de drijvende kracht achter de uitbreiding van palmolie-industrie in West-Afrika. Voor de exploitatie van palmolieplantages wordt er vaak gekeken naar land waarover inheemse volkeren en lokale gemeenschappen beschikken.

Toen palmoliebedrijven in Zuidoost-Azië, 's werelds belangrijkste palmoliegebied, niet meer konden uitbreiden, werden delen van West- en Centraal-Afrika aangeduid als veelbelovende nieuwe afzetgebieden. Er bleek een overvloed aan land beschikbaar te zijn voor plantages, in combinatie met een gunstig tropisch klimaat, regeringen die graag buitenlandse investeerders wilden verwelkomen en Liberianen die een job en welvaart zochten.

600.000 hectare land werd toegewezen

In het begin van de jaren 2000 was de regering in Liberia wanhopig op zoek naar buitenlandse investeerders om de economie te laten heropleven na 14 jaar conflict. Men wou banen te creëren voor haar burgers.

Palmolie werd beschouwd als laaghangend fruit en meer dan 600.000 hectare land werd inderhaast toegewezen aan vier palmoliebedrijven, waaronder Sime Darby, een Maleisisch handelsconglomeraat, en Golden Veroleum Liberia, eigendom van het Amerikaanse Verdant Fund LP, waarvan de enige investeerder de in Singapore genoteerde palmoliegigant Golden Agri-Resources is, 's werelds op een na grootste palmoliebedrijf.1975_forests_leftpage_v3.tif

2013_forests_leftpage_v3.tif

Opstaan tegen de grote belangen

2009 is het jaar wanneer er voor het eerst palmoliebedrijven opdoken in het ‘Upper Guinea Forest’.

Sime Darby tekende een concessie van 63 jaar om meer dan 200.000 hectare land te veranderen in palmolieplantages en rubberaanplantingen. Aan Sime Darby en Golden Veroleum Liberia samen werden landovereenkomsten toegekend voor maar liefst 400.000 hectare.

The sky leek even de limit toen buitenlandse palmoliebedrijven voet aan grond zetten in Liberia. De realiteit was echter heel wat minder rooskleurig, zowel voor de bedrijven als voor hun Liberiaanse gastheer en haar bevolking. Slechts 7 procent van de voor palmolieconcessies toegewezen grond wordt vandaag gebruikt voor de productie van palmolie.     

Concessieverlening problematisch

Algemeen wordt aangenomen dat de manier waarop de concessies zijn verleend van meet af aan problematisch waren.

"De concessieverlening was een top-to-bottom proces," zegt Gregory Coleman, tot voor kort de directeur-generaal van Liberia’s Nationaal Concessiebureau. "De meeste afspraken werden gemaakt op het niveau van de centrale overheid en bereikten pas veel later de mensen die in en rond de toegewezen gronden woonden en leefden."

Palmoliebedrijven kregen te maken met gemeenschappen de niet waren geraadpleegd over het overdragen van hun land. Klachten over landroof en afpersing door de bedrijven en overheidsinstellingen werden ingediend bij internationale waakhonden en ngo’s.

Ronde Tafel voor Duurzame Palmolie (RSPO)

Beide bedrijven waren lid van de Ronde Tafel voor Duurzame Palmolie - verder in de tekst afgekort tot RSPO- een internationaal netwerk van bedrijven, investeerders en ngo’s dat producenten van duurzame palmolie certificeert.

Ondanks de criteria van RSPO, tastte Golden Veroleum de bossen van Liberia aan zonder toestemming van de lokale gemeenschappen. 

Verschillende heilige plaatsen werden ontheiligd.

Brownell zei dat, kort na de toekenning van de landovereenkomsten, zijn ngo klachten ontving van getroffen gemeenschappen over mensenrechten- en milieuschendingen door de bedrijven. Ze kregen te maken met pesterijen en intimidatie, en verschillende heilige plaatsen werden ontheiligd. Brownell’s ngo, Green Advocate, kwam vervolgens in actie.   

Sinds 2011 geeft Green Advocates juridisch advies aan de gemeenschappen en werkt ze samen met andere ngo’s om gezamenlijk klachten in te dienen bij het bij de RSPO.

Verplicht overleg met lokale gemeenschappen

Ze dienden eerst een klacht in tegen Sime Darby voor het niet naleven van de RSPO-principes. RSPO vaardigde vervolgens een dwangbevel uit; het bedrijf moest alle activiteiten staken, overleggen met de betrokken gemeenschappen en hun toestemming te vragen voordat ze op hun land zouden beginnen werken.

In 2012 diende Green Advocates een tweede klacht in, deze keer tegen Golden Veroleum. RSPO vaardigde opnieuw een bevel uit tot staking van de activiteiten, en gaf het bedrijf de opdracht om te onderhandelen over een regeling met de getroffen gemeenschappen. 

Geïntimideerd, gearresteerd en gevangen gezet

Kort na de aanklachten van Green Advocates tegen de palmoliedbedrijven werden zowel de ngo als heel wat gemeenschappen geconfronteerd met vergeldingsmaatregelen. Volgens Brownell heeft de Liberiaanse regering hen niet geholpen, maar wel gecriminaliseerd.

De politie heeft verscheiden leiders en activisten, waarvan er een in de gevangenis gestorven is, geïntimideerd, gearresteerd en gevangen gezet. Sommige leden van de gemeenschap zijn uiteindelijk de bossen in gevlucht, sommigen onder hen voor meer dan een jaar en dat terwijl hun dorpen veranderden in spookdorpen waarin corrupte eenheden van de politie de wacht hielden.

"Ik heb geluk gehad ," zegt Brownell. "Andere pleitbezorgers hebben minder geluk gehad."

Arme dorpelingen, brutale en corrupte politie

Toen Brownell een team van RSPO leidde tijdens een onderzoeksmissie, heeft een privé bewakingsbedrijf, ingehuurd werd door Golden Veroleum, ermee gedreigd Brownell te vermoorden, zijn hart eruit te rukken, en zijn schedel als mok te gebruiken. Dat heeft zijn familie ertoe aangezet om te vertrekken uit Liberia.

"Ik ben misschien wel ontsnapt aan een moordpoging, maar niets is zo zorgwekkend en verontrustend dan de arme dorpelingen die van hun land worden weggejaagd en te maken krijgen met de brutaliteit van de politie”, aldus Brownell.

Green Advocates sluit de deuren

In 2016 gaf de regering arrestatiebevelen uit tegen het personeel van de Green Advocates. Het kantoor werd gedwongen te sluiten van oktober 2016 tot maart 2017, en kon alleen heropenen na de steun van een internationale campagne door andere mensenrechten- en milieuorganisaties.

Hoewel Brownell en zijn team gedurende al die tijd ondergedoken leefden, volgden ze toch de klachten op die de gemeenschappen van het ‘Upper Guinea Forest’ indienden tegen Golden Veroleum.

Tegen het einde van de onderzoeksmissie van de RSPO in 2018, werd officieel bevestigd dat Golden Veroleum haar activiteiten in Liberia tijdelijk moest stoppen. Vervolgens werd het bedrijf verwijderd uit de Dow Jones Sustainability Index.

Bescherming tegen onbesuisde kaalkap en mensenrechtenschendingen

Moge het duidelijk zijn: Brownell’s ngo beschermt grote delen van het ‘Upper Guinea Forest’ tegen een dramatische en onbesuisde kaalkap en lokale gemeenschappen tegen grootschalige mensenrechtenschendingen.

Terwijl Golden Veroleum Liberia concessies heeft voor maar liefst 220.000 ha in Liberia, kan het bedrijf door de weerstand van lokale gemeenschappen, ngo’s zoals Green Advocates en internationale waakhonden vandaag amper 20.000 ha exploiteren voor de productie van palmolie.

Het onvermogen van de bedrijven om uit te breiden is grotendeels te wijten aan sterke campagnes van maatschappelijke organisaties zoals Green Advocates. Zij treden op als waakhond voor de activiteiten van de palmolieconcerns en behartigen de belangen van de lokale gemeenschappen.

Palmoliebedrijf beslist land te verlaten

Naast de magere activiteiten van Golden Veroleum in Liberia, heeft Sime Darby ondertussen beslist Liberia te verlaten. Er heerst wel nog bezorgdheid over de vraag of de opvolger van Sime Darby, een lokaal Liberiaans bedrijf genaamd Mano Manufacturing Co, zich zal houden aan dezelfde vrijwillige duurzaamheidsprincipes ten opzichte van de gemeenschappen en de bescherming van de bossen in het land.

Op de vraag of Golden Veroleom een toekomst ziet op lange termijn in het land zegt het bedrijf: "we blijven aanzienlijke uitdagingen zien in Liberia. We accepteren dat onze oorspronkelijke plannen voor dit land opnieuw moeten worden beoordeeld. We blijven geëngageerd, maar ... we moeten ook verantwoordelijk zijn tegenover onze investeerders."

Lokale en inheemse gemeenschappen zijn onze firewall

Toen Brownell bij de uitreiking van de Goldman Prize gevraagd werd wat de prijs voor hem betekende, antwoordde hij:

“Meer dan 50 procent van alle grond in de wereld wordt collectief beheerd en bewoond door inheemse en boerengemeenschappen. Deze gronden voorzien in het levensonderhoud van zo’n 2,5 miljard mensen en slaat 25 procent van de globale bovengrondse koolstof op. Toch wordt het vaak bedreigd door bedrijven die er mineralen, hout en andere grondstoffen willen uithalen. De erkenning is een overwinning voor de inheemse volkeren en de lokale gemeenschappen, zij zijn de echte helden . Zij zijn onze firewall.”

Credit Foto: The Goldman Environmental prize

Bronnen: https://www.goldmanprize.org/recipient/alfred-brownell/ en https://www.wri.org/blog/2019/05/goldman-prize-winner-alfred-brownell-stopped-palm-oil-companies-destroying-liberian

« Back