Groene leeromgeving extra positief voor kinderen met beperking of stoornis

Vilda_121690_Spelen_in_het_bos_Jeroen_Mentens_800_px_43598.jpgTuesday 12 March 2019 09:40

(figuur Vilda/Jeroen Mentens)

Spelen en leren in het bos en de natuur prikkelt de fantasie, stimuleert de creativiteit en de ondernemingszin. Ook voor het ontwikkelen van sociale en motorische vaardigheden is de natuur een uitgelezen plek om ervaring op te doen. De positieve impact van een groene leeromgeving blijkt extra groot bij kinderen met een mentale beperking, leerstoornissen, aandachtstoornissen (zoals ADHD) en autismespectrumstoornissen. In een informele natuurlijke omgeving leren deze kinderen beter dan in een klas. Hun kansen in de samenleving nemen daardoor sterk toe. Vanuit deze vaststelling vertrok BOS+, samen met partners uit Slovenië en England om het Green Learning Environments project vorm te geven.

Aangezien dit boeiend project op zijn einde loopt is het hoog tijd om onze ervaringen met de wereld te delen. Op basis van deze ervaringen en expertise die dit team tijdens het project verzamelde, hebben we een beleidsnota opgesteld. Met dit document willen we de aandacht vestigen op het concept van groene leeromgevingen en de positieve effecten hiervan op leerresultaten van kinderen met een mentale beperkingen en leerstoornissen. De beleidsnota fungeert ook als een samenvatting van het project en introduceert de afgewerkte output. Hieronder lichten we de belangrijkste punten uit, maar je kan de volledige beleidsnota ook hier downloaden.

Dit project wordt mede gefinancierd door het programma ERASMUS+ programma van de Europese Unie en EPOS Vlaanderen vzw, de Koning Boudewijnstichting (Fund ICT Community for Autism Spectrum Disorder en Veranderwijs.nu). Het projectteam bestaat uit: BOS+, the Mersey Forest Team at Community Forest Trust; de Sloveense vzw Institute for Forest Pedagogics; Slovenian Forest Research Institute (GOZDIS); en de partnerscholen:

  • België: MPIGO Heemschool (Neder-over-Heembeek) and BuBaO Sint-Gregorius (Gentbrugge)
  • Slovenië: OS Ljubo Šercer Kočevje and OS Jela Janežiča 
  • UK: Bluebell Park School and Green Lane Community Special School

 

Projectverloop & -resultaten

We begonnen het project met een uitgebreide zoektocht naar goede voorbeelden, geïnterviewde experts, gingen op veldbezoeken, ... Door de unieke samenwerking creëerde vele kansen om van elkaar te leren, dit uit te testen in verschillende omgevingen en mogelijke activiteiten voor de kinderen verder op punt te stellen. Dit alles werd bovendien ondersteund door wetenschappelijke literatuur en de expertise van de projectpartners. Dit traject van 2,5 jaar resulteerde in:

  • een omvangrijk rapport waarin alles gebundeld werd. Dit rapport in enkel in het Engels voor handen, maar er werd een samenvatting in de drie projecttalen voorzien.
  • de mogelijke activiteiten die uitgetest werden zijn verzameld in een doorzoekbare database met goede voorbeelden.
  • een toolbox met 18 uitgewerkte activiteiten, wat als gids kan dienen voor leerkrachten en opvoeders . Met deze toolbox hebben ze de juiste middelen om de voordelen van bos, groen en de natuur te maximaliseren als een informele en krachtige leeromgeving.
  • een uitgebreide pedagogische benadering waarbij zowel scholen als de groene partners van alle drie de landen hebben samengewerkt. Dit document bevat veel interessante achtergrondinformatie over de voordelen van een groene leeromgeving en hoe je er mee kan werken met de kinderen.
  • een beleidsnota die een samenvatting van het project omvat en aanbevelingen formulieert inzake het gebruik van groene leeromgevingen voor kinderen met mentale beperkingen, leer-, aandacths-, en autismespectrumstoornissen.

Obstakels overwinnen

Obstakels mogen niet verhinderen dat groene leeromgevingen worden gebruikt voor onderwijs. Het vinden van manieren om obstakels te overwinnen is een belangrijk onderdeel van het GLE-project geweest.

  • Veiligheid en risicobeoordeling is altijd een belangrijke overweging. Het testen van nieuwe activiteiten moet zodanig worden uitgevoerd dat de activiteiten ondanks het risico veilig zijn. De taak van een volwassene is om het kind te ondersteunen en te adviseren over wat een aanvaardbaar risico is (Vrhovski Mohorič, 2018; Conferentie Groene Leeromgevingen).
  • Organisatie van de werklast in de scholen: het is noodzakelijk om het juiste professionele personeel te ondersteunen; aan de hoge normen van het onderwijs kan worden voldaan met vakoverschrijdende activiteiten in groene leeromgevingen; het gebrek aan tijd om deze doelstellingen op alle gebieden van de verplichtingen te vervullen kan op deze manier worden overwonnen, dit wordt bevestigd door de ervaring van Sloveense leraren.
  • Bijzondere aandacht moet worden besteed aan obstakels in groene leeromgevingen die verband houden met de speciale behoeften van het kind: zintuiglijke belasting, ongewenst gedrag, verslechtering van de gezondheid, angst voor dieren, onbekende omgeving, weerstand van het kind, fitheid van het kind (Podobnik, 2018).
  • Belangrijke factoren voor een succesvolle implementatie van (niet-)formeel leren in een groene omgeving zijn de mening en betrokkenheid van ouders (Podobnik, 2018), die verbeterd kan worden door betere informatie over de activiteiten en goede communicatie.
  • Als er de afstand tot de groene omgeving groot is (Podobnik, 2018), kan dit worden vervangen door het vergroenen van het schoolterrein, het aanleggen van een schooltuin, boomgaard of boerderij, enz.
  • De nadruk moet liggen op het opdoen van praktische ervaring voor pedagogisch professioneel personeel in het onderwijs buiten de klaslokalen, de onderlinge uitwisseling van voorbeelden van goede praktijken en meer voorbereidingstijd voor het personeel.
  • Er moet speciale aandacht worden besteed aan het verkrijgen van steun van het management en professionele collega's en het voorstellen van de positieve effecten van (niet-)formeel leren in een groene leeromgeving voor kinderen.

(foto: Vilda/Yves Adams)

Aanbevelingen voor de praktijk

  • De veiligheid van kinderen in de open ruimte heeft de hoogste prioriteit, dit is vooral belangrijk voor kinderen met ontwikkelingsstoornissen omdat zij vaak onderontwikkelde ruimtelijke oriëntatie hebben.
  • We moeten altijd uitgaan van de capaciteiten van het kind en niet van de beperking. Activiteiten in de natuur kunnen zo worden vormgegeven dat elk kind succes kan boeken.
  • De mogelijkheden voor het gebruik van groene omgevingen voor ontwikkeling en leren verschillen per groep kinderen met speciale onderwijsbehoeften. Voor kinderen met ernstigere aandoeningen kan het gewoon in contact komen met de grond op een groen schoolplein of werken in de schooltuin nuttig zijn. Er zijn mogelijkheden voor alle kinderen om erbij betrokken te worden.
  • De optimale ontwikkeling en het optimaal leren van kinderen met speciale onderwijsbehoeften wordt in belangrijke mate beïnvloed door tijd door te brengen in een natuurlijke omgeving, wat een positieve invloed heeft op motorische functies en beweging, door natuurlijk spel en creatief zijn in de natuurlijke omgeving (Jelen, 2017).
  • Door gebruik te maken van een multisensorische en ervaringsgerichte aanpak worden kinderen aangemoedigd om te genieten van emotionele, fysieke, esthetische, spirituele en cognitieve ervaringen als onderdeel van hun leerproces.
  • Leerkrachten en verzorgers die groen leren integreren in hun praktijk en die op zoek zijn naar aanpassingen en oplossingen voor individuele kinderen en hun behoeften, ervaren de natuur instenser. De natuur kan zo het personeel de mogelijkheid bieden om creatieve en adaptieve ervaringen voor kinderen te ontwikkelen.
  • De natuur transformeert professionele werkers in toeschouwers, luisteraars, creatieve zoekers van oplossingen in de omgeving en ontwerpers van ideeën. Leerkrachten en professionals betrekken de natuurlijke omgeving vaak bij het leren en zoeken tegelijkertijd naar individuele aanpassingen en oplossingen voor debehoeften van kinderen en kinderen, ze ervaren de natuur op een positieve manier.

Aanbevelingen voor het beleid

  • Niet-formele leeractiviteiten in groene leeromgevingen moeten deel gaan uitmaken van het onderwijssysteem voor alle kinderen in Europa.
  • De onderwijsstelsels in heel Europa moeten streven naar steun voor meer groen leren, met inbegrip van het vergroten van het bewustzijn van de voordelen van leren in de natuurlijke omgeving, het creëren van locaties voor onderwijs in de natuurlijke omgeving en bewegwijzering naar organisaties die ondersteuning kunnen bieden (Jelen, 2018).
  • Leren en tijd doorbrengen in een groene leeromgeving kan een belangrijke bijdrage leveren aan een betere sociale integratie van kinderen met speciale behoeften. Groene leeromgevingen bevorderen de vaardigheden en competenties die belangrijk zijn voor een leven lang leren en de sociale integratie van alle kinderen.
  • Toegankelijk groen in de buurt van scholen. Waar mogelijk moet er binnen de schoolpleinen voor worden gezorgd dat zoveel mogelijk kinderen kunnen genieten van een groene leeromgeving.

Met deze stevige set van tools, begeleidende teksten en ondersteunende materialen mag niets je nog tegenhouden om met deze kinderen de groene leeromgevingen op te zoeken.

Alle informatie omtrent het project is tevens terug te vinden op onze website: https://www.bosplus.be/nl/green-learning-environments

Referenties

Cerar M., Habjan M., Rebič N. 2004. Sijaj, sijaj, sončece! : vodnik za opazovanje v naravi in uporabo izkušenj za dejavnosti z otrokom z motnjo v razvoju, starim pet do deset let. Zavod RS za šolstvo, Ljubljana.
Fjørtoft I.; Sageie J. 2000. The natural environment as a playground for childen: Landscape description and analysis of a natural landscape. Landscape and Urban Planning, 48 (1/2) 83-97
Fjørtoft I. 2001. The natural environment as a playground for childen: The impact of Play activietes in pre-primary school children. Early Childhood Education Journal. 29 (2), 111-117
Györek N. 2012. Povabilo v gozd srečnih otrok (Evalvacijsko poročilo s priporočili za pedagoške delavce). Samozaložba, Kamnik, 63 str.
Györek N. 2018. Jaz sem poseben in moj gozd je poseben. Konferenca Zelena učna okolja Slovenija, izročki predavanj, Ribnica, 7. 11. 2018
Harris, E. C. & Barraclough, B. 1998. Overtollige mortaliteit van psychische stoornissen. British Journal of Psychiatry, 173, 11-53.
Jakovljević T. 2014. Gozd kot terapevtsko okolje za otroke s posebnimi potrebami. Györek N. in sod. Otroci potrebujemo gozd. Inštitut za gozdno pedagogiko in Vrtec Antona Medveda, Kamnik, 55-59
Jakovljević T. 2018. Gozd, odlično okolje za (ne)formalno učenje otrok s posebnimi potrebami. Konferenca Zelena učna okolja Slovenija, izročki predavanj, Ribnica, 7. 11. 2018
Jelen U. 2017. Osebni Intervju. (13. 3. 2017)
Jelen U. 2018. Naravno gibanje otrok. Učno gradivo za potrebe izobraževanj.
Jones D.E., Greenberg M., Crowley M . 2015. Early Social-Emotional Functioning and Public Health: The Relationship Between Kindergarten Social Competence and Future Wellness. Am J Public Health, 105(11), str. 2283-90
Kemple K. M., Oh J., Kenney E., Smith-Bonahue T. 2016. The Power of Outdoor Play and Play in Natural Environments. Childhood Education, v92 n6 str. 446-454
Kim, B.-Y., Park, S. - A., Lied, J. - E., & Zoon, K. - C. 2012. Tuinbouwtherapieprogramma ter verbetering van de aandacht en socialiteit bij kinderen met een verstandelijke beperking. HortTechnology, 22, 320-324.
Pagliano P.J. 1999. Multi-sensory environment. London: David Fulton Publishers
Podobnik A. 2018. Priložnosti in ovire učenja z naravo za otroke s posebnimi potrebami, Konferenca Zelena učna okolja, izročki predavanj, Ribnica, 7. 11. 2018
Pyle R. M. 2002. Eden in a vacant lot: special places, species, and kids in the neighbourhood of life. (ur.) Kellert S. R. in Kahn P.H. MIT Press, Cambridge, Massachusetts
Sempik, J., Aldridge, J., & Becker, S. (2005). Gezondheid, welzijn en sociale insluiting, therapeutische tuinbouw in het Verenigd Koninkrijk. Bristol, UK: The Policy Press.
Taylor A. F., Frances E. M. K. 2011. Could Exposure to Everyday Green Spaces Help Treat ADHD? Evidence from Children's Play Settings. Applied Psychology: Health and Well-Being
Van den Berg A.E., Custer M.H.G. 2010. Gardening promotes neuroendocrine and affective restoration from stress. J. Health Psychology, 16, 3–11
Van den Berg A. 2012. Health benefits of nature http://badm. au.dk/fileadmin/Business_Administration/CV/keynote.pdf (17.5.2017)
von Benzon, N. 2017. Ongedisciplineerde kinderen in onbegrensde ruimtes: Schoolgebaseerde natuurervaringen voor jongeren met een stedelijke leerachterstand in Greater Manchester, Verenigd Koninkrijk. Journal of Rural Studies, 51, 240-250.
Vrhovski Mohorič M. 2018. Priložnosti in ovire učenja z naravo za otroke s posebnimi potrebami, Konferenca Zelena učna okolja Slovenija, izročki predavanj, Ribnica, 7. 11. 2018
Werquin, P. 2010. Erkenning van niet-formele en informele leerresultaten, beleidsmaatregelen en praktijken: Resultaten, beleid en praktijken (Vol. 2009, nr. 35). OESO-uitgeverij.