Oude populierenvariëteiten gratis te verkrijgen via BOS+

Winter in Vlaanderen_De Saedeleer.jpgWednesday 02 October 2019 08:00

Populier van Hier - Regio Vlaamse Ardennen

By Dries Van der Heyden

Winter in Vlaanderen: Valerius De Saedeleer, 1927

Het landschap in de Vlaamse Ardennen is al eeuwen lang een combinatie van natuur en cultuur. Oude populierenvariëteiten passen volledig in die context.

Rond 1750 ontstond uit de kruising van de inheemse zwarte populier met de Amerikaanse zwarte populier de eerste zogenaamde Canadese populier of Canadapopulier. Deze kruising bracht een mannelijke boom voort die de cultivarnaam “Serotina” kreeg toegewezen. Omdat de boom beter hout opleverde dan de knoestige inheemse zwarte populieren werd hij snel populair in het agrarisch landschap. Populieren lenen zich immers erg goed om te stekken (vegetatief te vermeerderen) en zo kwamen ze via Frankrijk al voor het einde van de 18de eeuw in onze contreien terecht.

Rond 1800 ontstond (volgens sommige bronnen in Nederland, volgens andere bronnen in Maryland, Verenigde Staten) ook een vrouwelijke Canadese populier. Deze variëteit kreeg de naam “Marilandica” toegewezen. Waarschijnlijk is deze variëteit ontstaan uit een terugkruising van een Serotina met een Europese zwarte populier, waardoor de Marilandica genetisch gezien voor 3/4 verwant is aan de inheemse zwarte populier. Een andere oude populierenvariëteit, de “Blauwe van Eksaarde”, zou uit Vlaanderen afkomstig zijn. Vermoedelijk is deze mannelijke kloon echter een mutant van de Serotina. Blauw verwijst naar de kleur die het hout krijgt wanneer de bomen op te natte (moerassige) standplaatsen worden aangeplant.

Wat de oude populierenvariëteiten onderscheidt van andere (meer recente) variëteiten is hun diep gegroefde schors en sierlijk gebogen stammen. Ook groeien ze trager, waardoor ze soms een erg hoge leeftijd kunnen bereiken.

In een aantal West-Europese regio’s, waaronder ook de Vlaamse Ardennen, werden ze op korte termijn alomtegenwoordig in het landschap. Door hun karakteristieke vorm waren ze landschapsbepalend. Hierdoor vielen ze ook in de smaak bij impressionistische schilders uit de 19de eeuw, zoals Vincent van Gogh. In onze regio zien we ze terug in de schilderijen van Valerius De Saedeleer.

Wandelend paartje tussen rijen populieren: Vincent van Gogh, 1890

De oude populierenvariëteiten werden aangeplant in bossen, in dreven, langs waterlopen, als afscheiding langs landbouwpercelen, op dijken en langs forten of andere vestigingen. Ze kwamen voor als opgaande bomen of als knotbomen. Een deel van dit natuurlijk onroerend erfgoed bleef bewaard en kan je nu nog in het landschap aantreffen. Zo staat er bijvoorbeeld in Zottegem op een kruispunt van wegen, boven op een heuvelrug (de Vollanderkouter), nog een iconische Marilandica.

 

Opgaande marilandicapopulier op de Vollanderkouter, Strijpen, Zottegem, Vlaanderen, België: © FrDr - Eigen werk, CC BY-SA 4.0

Veel landschapsbepalende oude populieren werden echter in de laatste decennia geveld en niet meer heraangeplant, en dat is jammer. Ze hebben immers een cultuurhistorische en landschappelijke waarde, maar zijn bovendien ook ecologisch erg interessant. De hoge biodiversiteit die er mee geassocieerd is, is gelijkaardig aan die van onze inheemse populieren en als pionierssoort bereiken ze al op relatief korte termijn (maar trager dan de meest recente populierenklonen) een aanzienlijke omvang.

Binnen het project Populier van Hier willen we de (her)aanplant van deze oude populierenvariëteiten stimuleren. Daarom organiseert BOS+ een éénmalige actie voor inwoners van de Vlaamse Ardennen. Particulieren kunnen gratis tot maximaal 10 exemplaren van deze oude populierenvariëteiten ontvangen, inclusief palen en boomband om deze te verstevigen. Zij hebben hiervoor de keuze tussen Serotina, Marilandica en Blauwe van Eksaarde (de verhouding kan u zelf bepalen). In het totaal worden er 150 bomen aangeleverd. De actie geldt zolang de voorraad strekt en staat open voor iedereen met een domicilie in één van de volgende gemeenten: Ninove, Erpe-Mere, Geraardsbergen, Sint-Lievens-Houtem, Herzele, Lierde, Zottegem, Zwalm, Brakel, Horebeke, Maarkedal, Kluisbergen, Oudenaarde, Zingem, Kruishoutem, Wortegem-Petegem, Oosterzele en Gavere. Er zijn enkele eenvoudige randvoorwaarden en aandachtspunten:

  • De bomen, bevestigingspalen en boomband kunnen ENKEL opgehaald worden op zaterdag 30 november tussen 9u en 17u.
  • U staat zelf in voor de ophaling van de populieren aan het kantoor van BOS+: Geraardsbergsesteenweg 267, 9090 Melle. LET OP: oude populierenvariëteiten worden geleverd met wortels en hebben een hoogte van 3,5 à 4,5 m. Om deze te transporteren beschikt u best over een grotere wagen of aanhangwagen.
  • U garandeert een correcte aanplanting zo snel mogelijk na ophaling. Hiervoor graaft u een put, zo diep dat de wortelhals (de zone waar de wortel overgaat in de stam) zich net aan de oppervlakte bevindt. De bomen worden vastgelegd met steunpalen die best minstens 60 cm diep in de grond zitten.
  • Per adres kunnen er maximaal 10 bomen worden aangevraagd.
  • U mag de bomen slechts komen ophalen als u het bestelformulier heeft ingevuld, waarna u een bevestigingsmail ontvangt.

Tot slot geven we graag ook nog de volgende informatie mee: alle drie de variëteiten kunnen een grote omvang (tot 25 à 30 m hoog) bereiken, bovendien zijn ze ook enigszins gevoelig voor windworp, al is dit sterk afhankelijk van de diepte van het grondwater. Bij een ondiepe grondwatertafel is het risico op windworp verhoogd, wanneer de wortels dieper moeten reiken om aan het grondwater te komen, zijn de bomen veel beter verankerd. In zones die langdurig onder water staan, raden wij de aanplant van deze bomen af en opteert u beter voor soorten zoals zwarte els, zachte berk en wilgen. Ook op heel droge bodems is het niet aangewezen om deze populieren aan te planten. De meeste bodems in de Vlaamse Ardennen zijn echter uitermate geschikt voor de oude populierenvariëteiten, waardoor vitale exemplaren zich kunnen ontwikkelen. De oude variëteiten (voornamelijk de Marilandica) zijn tot slot ook gevoelig voor takbreuk. Om deze redenen raden wij het niet aan om deze bomen nabij bewoning aan te planten. Zij horen eerder thuis langs weiden en akkers of in een grote tuin. U kan ook opteren om de bomen te knotten. De oude populierenvariëteiten lenen zich hier heel goed toe. BOS+ kan niet aansprakelijk gesteld worden voor schade die zich ooit zou voordoen.

OPGELET: de actie was erg populair en op minder dan een week tijd waren de populieren de deur uit, daarom werd het aantal verhoogd tot 200. Ook die zijn ondertussen al geclaimd. De actie is dus afgelopen!

Populier van Hier is en project dat steun krijgt van het Europees Fonds voor Plattelandsontwikkeling.

« Back